Menu
21 / 07 / 2018 - 06:28 am
A Site By Your Side
A+ A A-

labordegattari1

 

Του Θοδωρή Σάρα.

Συντομεύσεις παραπομπών:

 ΑΟ = Ντελέζ Ζιλ, Γκουατταρί Φέλιξ (1981) Καπιταλισμός και σχιζοφρένεια. Ο Αντι-Οιδίπους. Εκδόσεις Ράππα – Κέδρος

Ch= Guattari Felix (2007): Chaosophy texts and interviews 1972-77. Semiotext(e). MIT PRESS

Chaos: = Guattari Felix (1995) Chaosmosis: An Ethico-Aesthetic Paradigm, Indiana University Press.

MR = Guattari Felix (1984) Molecular Revolution: Psychiatry and Politics (Peregrines). New York City: Puffin. 

Γραμμομοριακό – μοριακό κι επανάσταση

Αν κάποιος θέλει να κατανοήσει τη θέση των Ν & Γ για την ψυχική θεραπεία, θα πρέπει να αναλάβει και το δύσκολο έργο της αποκωδικοποίησης εννοιών, όπως αυτή της επανάστασης, που το τρίγωνο της κυριαρχίας – καπιταλισμός, κράτος, θέαμα – εδαφικοποιούν στα όρια του υπάρχοντος. Περισσότερο ο Γκουατταρί και λιγότερο ο Ντελέζ – λόγω και της ασθένειας που τον ταλαιπωρούσε – αναμείχθηκαν από νωρίς σε μία σειρά διαβρωτικών σχέσεων για τους κυρίαρχους θεσμούς και πρακτικών ρήξεων και φυγής, όχι μόνο στο κοινωνικό επίπεδο των γραμμομοριακών συνθέσεων αλλά και στο μοριακό, καθημερινό επίπεδο της ζωής τους. Οι ίδιοι σε αρκετές συνεντεύξεις και κείμενά τους τονίζουν το γεγονός της συμπόρευσής τους με κινήματα, αγωνιστές, επαναστατικές πρακτικές- Μάης του '68, κίνημα της αυτονομίας στην Ιταλία, κ.α. Για τους Ν&Γ η επανάσταση είναι μία διαδικασία χάραξης και πυροδότησης γραμμών φυγής από τον καπιταλισμό, μέσω της απελευθέρωσης των επιθυμητικών μηχανών, και την αναγνώριση της πολλαπλότητας της ύπαρξης και των πρακτικών της. Η επιθυμητική παραγωγή, η παραγωγή φαντασιώσεων, οι διαδικασίες υποκειμενοποίησης, όπως εξάλλου και η θεραπεία, είναι συλλογικές διαδικασίες που ως μοριακές επαναστάσεις μπορούν να οδηγήσουν στη συλλογική ελευθερία και ευτυχία. Έτσι φαίνεται ότι οι πρακτικές που αναπτύσσονται στο La Borde, συσχετίζονται με αυτό που αργότερα ο Ν&Γ θα αποκαλέσουν ανάδυση των υποκειμένων ομάδων, δηλαδή συνόλων μοριακών μοναδικοτήτων, που κινούνται καταστρέφοντας το υπάρχον, δημιουργώντας μηχανές πολέμου, για το ταξίδι τους στη Νέα Γη.

Οι Ν&Γ προσπαθούν μέσω της δημιουργίας ενός χάρτη, να δώσουν τα εργαλεία χαρτογράφησης των διαδικασιών υποκειμενοποίησης, δηλαδή του κόσμου της μοναδικότητας κάθε ανθρώπου, που κινείται πέρα από τους διαλεκτικούς δυϊσμούς ανάμεσα σε άτομο και κοινωνία, ψυχή και σώμα, ύλη και πνεύμα, μακρόκοσμου και μικρόκοσμου. Για αυτούς η διαλεκτική παραδίδει την πολλαπλότητα του καθενός στην άρνηση και την μιζέρια των δομών της εξουσίας, που με προσοχή κι επιμέλεια γίνονται αντικείμενο διαχείρισης από το εκάστοτε δίκτυο των κυρίαρχων, τοποθετώντας ανάμεσα σε αυτούς και τους κυριαρχούμενους, μηχανές διαλεκτικής διαχείρισης κι ελέγχου των αντιφάσεων, που υπερβαίνονται μέσα από τις πράξεις των αποκωδικοποιήσεων κι απεδαφικοποιήσεων του υπάρχοντος. Ο Οιδίποδας είναι μία τέτοια μηχανή, όπως αυτός ενσωματώνεται σε δομές και ρόλους στον καπιταλισμό και το κράτος. Ο πολιτικός εκπρόσωπος και το κόμμα, ο γραφειοκράτης και το σιδερένιο κλουβί της γραφειοκρατίας, ο ειδικός και η ιατρική/ψυχιατρική-ψυχανάλυση/κοινωνιολογία κλπ είναι μερικές από τις μηχανές αυτές. Απέναντι σε αυτές τις μηχανές οι πληθυσμοί των "από κάτω" οφείλουν να αντιπαραθέσουν τις δικές τους μηχανές πολέμου, που θα διακατέχονται από μία νέα αισθητική προσέγγιση του υποκειμένου.

Η νέα αισθητική προσέγγιση του υποκειμένου είναι κάθε πρακτική που το απελευθερώνει από τα εδάφη και τους κώδικες καθολικών θεωρήσεων και ταυτοτήτων (θρησκευτικών, ιδεολογικών, εθνικών κλπ) για να το παραδώσει στο χάος του γίγνεσθαι. "Επομένως τα μοναδικά σημεία της θεώρησης του είναι, με τις καταστάσεις επισφάλειας, την αβεβαιότητα και τις δημιουργικές πλευρές υπερισχύουν στη στερεότητα των δομών στις διακριτές οικουμενικές θεωρήσεις. Προκειμένου να εγκαταστήσουμε μία εντατική γέφυρα ανάμεσα στις πραγματικές και τις δυνητικές λειτουργίες κλίνουμε να αξιώσουμε την ύπαρξη ενός ντεντερμινιστικού χάους που κινείται από άπειρες ταχύτητες. Είναι μέσα από αυτό το χάος που οι πολύπλοκες συνθέσεις είναι δυνατόν να επιβραδυνθούν σε ενεργητικές χωροχρονικές συντεταγμένες ή κατηγορικά συστήματα, συνιστώντας τους εαυτούς τους." (Chaos: 59) Αυτή η εμμενής ανάδυση του εαυτού, θυμίζει τη θέση της αυτοποίησης, πως τα συστήματα δεν προσαρμόζονται απλά στις αλλαγές που πυροδοτεί ένα περιβάλλον, αλλά παράλληλα το αλλάζουν στη βάση των δικών τους δομών και διαδικασιών. Το υποκείμενο έτσι δεν είναι έρμαιο των στατιστικών αγελαίων συνόλων του περιβάλλοντος, αυτό που οι Ν&Γ αποκαλούν γραμμομοριακό επίπεδο, αλλά επιλέγει, διατάσσει τις επιθυμίες και τις καύλες του, σε σχέση με αυτό, κρυσταλλοποιώντας τη θέση του, σε μία διαρκή κίνηση ενσωμάτωσης και/ή φυγής από το υπάρχον, ασυλοποίησης των πρακτικών του και/ή καταστροφής των ασύλων, παρανοϊκής προσαρμογής σε φασιστικά σύνολα ή μοριακής επανάστασης. Ένα νέο υποκείμενο αναδύεται ως πολιτική επιλογή ρήξης με το καπιταλιστικό υποκείμενο, που αναδύεται μέσα από το βιοπολιτικό έλεγχο και τις τεχνικές του εαυτού, την ορθολογικότητα διακυβέρνησης του νεοφιλελευθερισμού. Το υποκείμενο αυτό είναι χωρίς ενοχές, χωρίς αρνήσεις, πέρα από το ηθικοπολιτικό πλαίσιο του χρέους και της έλλειψης (απουσίας), πέρα των περιφράξεων των ροών της επιθυμίας, με τα χαρακτηριστικά της διαρκούς εξέλιξης, της κατάφασης και της χαράς, της συμμετοχής και της απόλαυσης των κοινών. Το νέο υποκείμενο γίγνεσθαι, μέσα στις συλλογικές του τοποθετήσεις, επιλέγει ελεύθερα τις συναρμογές του με σώματα, μηχανές, ροές, στην προσπάθειά του να ευτυχήσει υπερβαίνοντας τα όρια του υπάρχοντος. Μέσα από διαδικασίες καταστροφής και δημιουργίας, το υποκείμενο φρακταλίζει το έδαφος/ τον κώδικα, γίνεται ροή συναισθημάτων, υγρών, απεδαφικοποιήσεων/αποκωδικοποιήσεων, κι όχι το σώμα της διαχείρισης και της εδαφικοποίησης του καπιταλισμού και των διαφόρων "οιδιποδοποιήσεών" του. Το υποκείμενο είναι μοναδικά πολλαπλό, σχιζοειδές και πράττει πέρα από τις διαρκείς επενδύσεις κι επαναεπενδύσεις του ασυνείδητου, στα όρια που επιτρέπει ο καπιταλισμός, και με τα μέσα που του παρέχουν οι πειθαρχικές δομές. Δεν είναι ο άνθρωπος της οικονομίας και της ψυχανάλυσης αλλά της αυτονομίας και της πολιτικής. Δεν είναι ο άνθρωπος της σειριακής ρουτίνας αλλά του σαμποτάζ και της δημιουργίας. Δεν είναι ο άνθρωπος της λογιστικής και των ενοχών, αλλά ο άνθρωπος της τέχνης.[vii]

labordegattari2

Οι μοναδικότητές μας κινούμενες μέσα στα αγελαία στατιστικά σύνολα (υποδουλωμένες ομάδες) του, δίχως όργανα σώματος του κεφαλαίου, δημιουργούν μικροπολλαπλότητες των υποκειμένων της εξέγερσης (ομάδες υποκείμενα). "Πρόκειται λοιπόν μάλλον για διαφορά ανάμεσα σε δύο είδη συλλογών ή πληθυσμών: τα μεγάλα σύνολα και τις μικροπολλαπλότητες. Και στις δύο περιπτώσεις, η επένδυση είναι συλλογική, είναι η επένδυση ενός συλλογικού πεδίου. Ακόμα και ένα μόνο τεμαχίδιο συνδέεται με ένα κύμα ως ροή που προσδιορίζει το χώρο συνύπαρξης των παρουσιών του. Κάθε επένδυση είναι συλλογική, κάθε φαντασίωση είναι ομαδική και με την έννοια αυτή, θέση πραγματικότητας. Αλλά τα δύο είδη επενδύσεων διαφέρουν ριζικά. Το ένα μπορεί να αφορά τις γραμμομοριακές δομές στις οποίες υποτάσσονται τα μόρια, και το άλλο, αντίθετα, μπορεί να αφορά τις μοριακές πολλαπλότητες στις οποίες υποτάσσονται τα δομημένα φαινόμενα του πλήθους. Το ένα είναι επένδυση υποδουλωμένης ομάδας, τόσο στη μορφή κυριαρχίας όσο και στους αποικιακούς σχηματισμούς του αγελαίου συνόλου, που καταστέλλει και απωθεί την επιθυμία των προσώπων. Το άλλο επένδυση της ομάδας-υποκειμένου στις εγκάρσιες πολλαπλότητες, που περιέχουν την επιθυμία σαν μοριακό φαινόμενο, δηλαδή επιμέρους αντικείμενα και ροές σε αντίθεση με τα σύνολα και τα πρόσωπα. (ΑΟ323)

Οι συνδέσεις ανάμεσα στα υποκείμενα, τις μηχανές επιθυμίας, τις μηχανές μηχανών επιθυμίας, οδηγούν στην ανάδυση του δίχως όργανα σώματος (ΔοΣ) "Το ΔοΣ είναι ένα αυγό: το διαπερνούν άξονες και αναβαθμοί, γεωγραφικά πλάτη και μήκη, γεωδαιτικές συντεταγμένες, το διαπερνούν γεωθερμικές βαθμίδες, που σημαδεύουν το γίγνεσθαι και τις μεταβάσεις, τους προορισμούς του σώματος, που αναπτύσσεται μέσα στο αυγό. Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι παράσταση: όλα είναι ζωή και βίωμα... δεν υπάρχει τίποτα άλλο από λουρίδες έντασης, δυναμικότητες, κατώφλια, και γεωθερμικές βαθμίδες." (ΑΟ27) Το ίδιο το κεφάλαιο "είναι το δίχως όργανα σώμα του κεφαλαιοκράτη, ή καλύτερα του κεφαλαιοκρατικού όντος. Αλλά σαν τέτοιο δεν είναι μονάχα η ρευστή ή η απολιθωμένη ουσία του χρήματος, παρά δίνει στη στειρότητα του χρήματος τη μορφή που θα χρησιμέψει για να παράγει χρήμα. Παράγει την υπεραξία, όπως το δίχως όργανα σώμα αναπαράγει τον εαυτό του, βλασταίνει κι απλώνεται ως τα πέρατα του κόσμου. (ΑΟ18,20)

Το ΔοΣ του κεφαλαίου δεν είναι η καπιταλιστική τάξη, αλλά αυτή μαζί με τον αρνητή της, τον νεκροθάφτη της, το προλεταριάτο. Για αυτό και η μοναδική τάξη στην ανθρώπινη ιστορία είναι η καπιταλιστική, που παύει να λειτουργεί με βάση κώδικες, τους οποίους και αρνείται, και στηρίζεται σε αξιωματικές, στη βάση των οποίων αποκωδικοποιεί τις ροές, για να τις εδαφικοποιήσει/απεδαφικοποιήσει. Είναι η μοναδική τάξη γιατί αυτή διεξάγει την πάλη ενάντια στους κώδικες και συγχέεται με τη γενικευμένη αποκωδίκωση των ροών. Η αντίθεση επομένως δεν βρίσκεται ανάμεσα στην αστική και την εργατική τάξη, η οποία συνδέεται με την πρώτη στα πλαίσια του καπιταλισμού. "Η αντίθεση βρίσκεται ανάμεσα στην τάξη και τους εξωταξικούς. Ανάμεσα σε εκείνους που υπηρετούν την μηχανή κι εκείνους που την ανατινάζουν ή τινάζουν στον αέρα τα γρανάζια της. Ανάμεσα στον τρόπο λειτουργίας της κοινωνικής μηχανής και τον τρόπο λειτουργίας των επιθυμητικών μηχανών. Ανάμεσα στα σχετικά εσωτερικά όρια και το απόλυτο εξωτερικό όριο. Ή αν θέλετε: ανάμεσα στους κεφαλαιούχους και τους σχιζοφρενικούς – μέσα στη θεμελιακή στενή τους σχέση στο επίπεδο της αποκωδίκωσης, μέσα στη θεμελιακή τους εχθρότητα το επίπεδο της αξιωματικής (από όπου και η ομοιότητα, στο πορτραίτο του προλεταριάτου που μας έδωσαν οι σοσιαλιστές του 19ου αιώνα, ανάμεσα σε έναν προλετάριο κι έναν τέλειο σχιζοφρενικό).

Για αυτό και το πρόβλημα της προλεταριακής τάξης ανήκει πρώτα από όλα στην πράξη, σε μία πράξη που κατ' αναλογία μπορούμε να φανταστούμε θα παράγει τις δικές της αποκωδικοποιήσεις, τις δικές της μηχανές πολέμου για την υπέρβαση της καπιταλιστικής μηχανής. "το αντικειμενικό που το ορίζουν ως ταξικό συμφέρον, παραμένει δυνητικό όσο δεν ενσαρκώνεται σε οργανωμένο κόμμα, ικανό να επιδιώξει την κατάκτηση του κρατικού μηχανισμού. " (ΑΟ295-6) "... το ταξικό συμφέρον ανήκει στα μεγάλα γραμμομοριακά σύνολα, δείχνει μόνο πως υπάρχει ένα συλλογικό προ-συνειδητό, κατ' ανάγκη αντιπροσωπευόμενο μέσα σε μία ξεχωριστή συνείδηση, για την οποία δεν υπάρχει καν λόγος να αναρωτηθούμε, στο επίπεδο αυτό, αν προδίδει ή όχι, αν αλλοτριώνει ή όχι, αν παραμορφώνει ή όχι. Αντίθετα το πραγματικό ασυνείδητο βρίσκεται στην επιθυμία της ομάδας, που κινητοποιεί τη μοριακή κατηγορία των επιθυμητικών μηχανών." (ΑΟ297)

Και εδώ η τάξη της επανάστασης συναντάει ξανά τη σχιζοανάλυση. Οι πρακτικές της τάξης σε κάθε στιγμή της δράσης της δυνητικοποιούνται ανάμεσα σε δύο μονοπάτια: "Οι δύο όψεις του δίχως όργανα σώματος είναι λοιπόν εκείνη όπου οργανώνεται, σε μικροσκοπική κλίμακα, το μαζικό φαινόμενο και η αντίστοιχη παρανοϊκή επένδυση, και η άλλη όπου, σε υπομικροσκοπική κλίμακα, συναρμολογούνται τα μοριακά φαινόμενα και η σχιζοφρενική τους επένδυση. Πάνω στο δίχως όργανα σώμα, ως στρόφιγγα ανάμεσα στο γραμμομοριακό και το μοριακό κατανέμεται η παράνοια-σχιζοφρένεια. ... Το κοινωνικό σώμα δεν είναι προβολή του ΔοΣ, αλλά μάλλον το ΔοΣ είναι το όριο του κοινωνικού σώματος, η εφαπτόμενη της απεδαφικοποίησής του, το τελευταίο υπόλειμμα ενός απεδαφικοποιημένου κοινωνικού σώματος." (ΑΟ323-4)

Όπως ο σχιζοφρενής δεν είναι τρελός ή λογικός αλλά η ενεργοποίηση ενός δυνητικού κόσμου, μέσω μίας επιλογής απεδαφικοποίησης, κβαντικού άλματος στον ωκεανό της επιθυμίας, έτσι και η επανάσταση είναι η διαδικασία ενεργοποίησης μίας επιλογής για την ικανοποίηση ενός νέου σκοπού/συμφέροντος, μέσω μίας νέας κοινωνικής παραγωγής (προσυνειδητή επανάσταση) και/ή την απελευθέρωση της επιθυμητικής παραγωγής (ασύνειδη επανάσταση). Η επιθυμία είτε "υποτάσσεται σε ένα δομημένο γραμμομοριακό σύνολο που το συγκροτεί με μία ορισμένη μορφή ισχύος και αγελαίου, ή καθυποτάσσει το μεγάλο σύνολο στις λειτουργικές πολλαπλότητες που σχηματίζει η ίδια σε μοριακή κλίμακα (ούτε στη μία ούτε στην άλλη περίπτωση πρόκειται για πρόσωπα ή άτομα). Όμως αν η προσυνειδητή επαναστατική τομή εμφανίζεται στο πρώτο επίπεδο και προσδιορίζεται από τα χαρακτηριστικά ενός νέου συνόλου, η ασυνείδητη ή λιμπιντική τομή ανήκει στο δεύτερο επίπεδο και προσδιορίζεται από τον κινητήριο ρόλο της επιθυμητικής παραγωγής και από τη θέση των πολλαπλών της στοιχείων. Εύκολα επομένως καταλαβαίνει κανείς ότι μία ομάδα μπορεί να είναι επαναστατική από την άποψη του ταξικού συμφέροντος και των προσυνειδητών της επενδύσεων, αλλά και ότι μπορεί να μην είναι επαναστατική – ακόμα και να παραμένει φασιστική και αστυνομική – από την άποψη των λιμπιντικών της επενδύσεων. Προσυνειδητά συμφέροντα πραγματικά επαναστατικά, δεν συνεπάγονται αναγκαστικά ασύνειδες επενδύσεις της ίδιας φύσης· ένας μηχανισμός συμφέροντος δεν μπορεί να αντικαταστήσει μία επιθυμητική μηχανή" (ΑΟ401)

labordegattari3

Έτσι στο προσυνειδητό επίπεδο, "μια επαναστατική ομάδα παραμένει μία καθυποταγμένη ομάδα, έστω κι αν καταλάβει την εξουσία, όσο η εξουσία αυτή αποτελεί η ίδια μία μορφή ισχύος που εξακολουθεί να υποδουλώνει και να συντρίβει την επιθυμητική μηχανή. ...(ΑΟ401) ...Αντίθετα μία ομάδα υποκείμενο είναι εκείνη που οι λιμπιντικές της επενδύσεις είναι επαναστατικές, επιτρέπει τη διείσδυση της επιθυμίας στο κοινωνικό πεδίο και υποτάσσει το κοινωνικό σώμα ή την όποια μορφή ισχύος στην επιθυμητική παραγωγή· παραγωγός επιθυμίας και επιθυμία που παράγει, επινοεί θνητούς πάντα σχηματισμούς που αποτρέπουν μέσα της τη διάχυση ενός ενστίκτου θανάτου· στους συμβολικούς προσδιορισμούς υποταγής αντιτάσσει πραγματικούς εγκάρσιους συντελεστές, χωρίς ιεραρχία ή ομαδικά υπερεγώ." (ΑΟ402)

Υπάρχουν "δύο τύποι κοινωνικής επένδυσης: ο διαχωριστικός και ο νομαδικός, όπως και δύο τύποι παραληρήματος: ένας τύπος ή πόλος ο παρανοϊκός-φασιστοειδής: που επενδύει τον σχηματισμό της κεντρικής εξουσίας, τον υπερεπενδύει κάνοντας τον, το αιώνιο τελικό αίτιο όλων των άλλων κοινωνικών μορφών της ιστορίας, αντιεπενδύει τους εδαφικούς κλοιούς ή την περιφέρεια και αποεπενδύει κάθε ελεύθερη παράσταση της επιθυμίας – ναι είμαι από τους δικούς σας, ανήκω στην ανώτερη τάξη και την ανώτερη φυλή· και ένας τύπος ή πόλος ο σχιζο-επαναστατικός: που ακολουθεί τις γραμμές φυγής της επιθυμίας, διαπερνά τον τοίχο και διοχετεύει τις ροές, στήνει τις μηχανές του και τις ομάδες του, συγχωνευμένες, μέσα στους εδαφικούς κλοιούς ή στην περιφέρεια, με μία μέθοδο αντίθετη από την προηγούμενη, δεν είμαι από τους δικούς σας, ανήκω αιώνια στην κατώτερη φυλή, είμαι ζώο, είμαι νέγρος." (ΑΟ319)

Αυτό που τελικά διακυβεύεται τόσο σε έναν επαναστατικό δρόμο όσο και σε ένα δρόμο θεραπείας είναι μία διαδικασία φασιστικοποίησης ή επαναστατικοποίησης της ύπαρξης. Η σχιζοανάλυση διακρίνει ανάμεσα σε δύο πόλους κοινωνικής λιμπιντικής επένδυσης, "τον παρανοϊκό πόλο -αντιδραστικό και φασιστικό – και τον σχιζοειδή – επαναστατικό πόλο... οι δύο πόλοι ορίζονται, ο ένας από την υποδούλωση της παραγωγής και των επιθυμητικών μηχανών στα αγελαία σύνολα, που οι μηχανές αυτές συγκροτούν σε μεγάλη κλίμακα με μια οποιαδήποτε μορφή ισχύος ή εκλεκτικής κυριαρχίας· κι ο άλλος από την αντίστροφη υπαγωγή και την αναστροφή ισχύος· ο ένας από τα γραμμομοριακά και δομημένα σύνολα, που συντρίβουν τις ιδιομορφίες, τις επιλέγουν και ρυθμίζουν αυτές που συγκρατούν μέσα σε κώδικες ή αξιωματικές· ο άλλος από τις μοριακές πολλαπλότητες της κάθε ιδιομορφίας, που αντίθετα χειρίζονται τα μεγάλα σύνολα σαν υλικό κατάλληλο για την επεξεργασία τους· ο ένας από τις γραμμές ολοκλήρωσης κι εδαφικοποίησης που σταματούν τις ροές, τις στραγγαλίζουν, τις απωθούν ή τις ανακατώνουν, ανάλογα με τα εσωτερικά όρια του συστήματος, με τρόπο ώστε να σχηματίζουν εικόνες που πληρούν το πεδίο εγκλεισμού του συστήματος ή του συνόλου αυτού· ο άλλος από γραμμές φυγής που ακολουθούν τις αποκωδικωμένες και απεδαφικοποιημένες ροές, εφευρίσκοντας τις ίδιες τους τις μη-εικαστικές τομές ή σχίσεις, που παράγουν νέες ροές, δρασκελίζοντας πάντα τον κωδικωμένο τοίχο ή το εδαφικό όριο που τις χωρίζει από την επιθυμητική παραγωγή· και για να συνοψίσουμε όλους τους προηγούμενους προσδιορισμούς: ο ένας πόλος από τις καθυποταγμένες ομάδες ο άλλος από τις ομάδες υποκείμενα. (ΑΟ423)

Μπορούμε επομένως να διακρίνουμε ότι για τους N&Γ η επανάσταση είναι μία διαδικασία, ένα διαρκές γίγνεσθαι ανάδυσης ομάδων – καθυποταγμένων ή υποκειμένων – και η έκβασή της δεν εξαρτάται από το πεδίο των μαχών γύρω από το κεφάλι του βασιλιά, την κορυφή της εξουσίας αλλά από το βαθμό της δημιουργίας ριζικών ρήξεων και αλλαγών σε αισθητικό και ηθικό επίπεδο. Η επανάσταση και η ελευθερία, ή αν προτιμά κάποιος μία ελευθεριακή επανάσταση δεν αναζητά την επιβεβαίωση της στην ανάδυση μίας νέας πεφωτισμένης ιεραρχίας πάνω στα πλήθη των επαναστατημένων, ούτε την επιβεβαίωση των φαντασιακών και συμβολικών δομών του υπερεγώ, αλλά την πλήρη φυγή από τέτοιες εξαρτήσεις. Η ελευθεριακή επανάσταση, ή οι ελευθεριακές στιγμές και τα συμβάντα ελευθερίας της όποιας επανάστασης είναι το τραβερσάρισμα ανάμεσα στους κόσμους της πολλαπλότητας, που αναδύονται ανάμεσα μας. Η επανάσταση είναι οι εκατομμύρια μοναδικοί ήλιοι της επιθυμίας και της παραγωγής της, όπως αυτοί αναδύονται στο καρναβάλι των μοναδικοτήτων μας.

Η επαναστατική ομάδα επομένως, γίγνεσθαι επαναστατική ως διαδικασία, και δεν είναι επαναστατική αξιωματικά: "Περνούμε ασταμάτητα από έναν τύπο ομάδας σε άλλον. Οι ομάδες υποκείμενα παράγονται αδιάκοπα με απόσχιση από τις υποταγμένες ομάδες: διοχετεύουν την επιθυμία, την διατέμνουν πιο πέρα, περνώντας το όριο και ανάγοντας τις κοινωνικές μηχανές στις στοιχειώδεις δυνάμεις της επιθυμίας που διαμορφώνουν αυτές τις μηχανές. Αλλά και αντίστροφα, δεν παύουν να συμπτύσσονται, να ξαναπλάθονται κατεικόνα υποταγμένων ομάδων: κι αυτό αποκαθιστώντας εσωτερικά όρια, ανασχηματίζοντας μία μεγάλη τομή που οι ροές είναι αδύνατο να την περάσουν, να την διασχίσουν υποτάσσοντας τις επιθυμητικές μηχανές στο κατασταλτικό σύνολο που το συγκροτούν σε μεγάλη κλίμακα." (ΑΟ402)

Η επανάσταση θα λέγαμε αναδύεται μέσα από τις πολλαπλές μοριακές επαναστάσεις της επιθυμίας, μέσα στα ψυχιατρεία, τις φυλακές, τα σχολεία, τα νοσοκομεία, τα άσυλα. Δεν είναι μία αυτοματοποιημένη διαδικασία, που σχεδιάζεται στα στρατηγεία κομμάτων, επικοινωνιακών επιτελείων, αρχηγών και ηγετών. Δεν είναι ζήτημα κάποιων μεγάλων φυσιογνωμιών. Για τους Ν&Γ η ίδια η θεραπεία είναι μία διαδικασία μοριακής επανάστασης, που ως στόχο έχει την συλλογική ευτυχία των μοναδικοτήτων που συμμετέχουν σε αυτή, πέρα από τον εκάστοτε καταμερισμό εργασίας, τους αντίστοιχους ρόλους, και τις όποιες θεολογικές τους νομιμοποιήσεις. Η θεραπεία είναι ελευθεριακή και η ελευθερία είναι θεραπευτική όταν δεν εγκλωβίζεται στα αγελαία μαζικά σύνολα της παραγωγής και της αναπαραγωγής του υπάρχοντος, όταν σπάει τις χωροχρονικές ρουτίνες της γραμμικότητας του καπιταλισμού και του κρατισμού για να παραδοθεί ως διαδικασία στο τραγούδι του σχιζοφρενικού και του επαναστάτη. Η ελευθερία θεραπεύει στο ταξίδι της για τη Νέα Γη.

labordegattari4

Συζήτηση: η ελευθερία είναι θεραπευτική.

Η σχιζοανάλυση ως επαναστατική θεραπευτική πρακτική κι όχι ως ένας μετα-μοντελοποιημένος δρόμος, που επιζητά σε κάθε φάση την επιβεβαίωση της ταυτότητάς του, δεν αναζητά την καλύτερη ερμηνεία του κανονικού και/ή του μη-κανονικού, δεν επιδιώκει να περιγράψει έναν κόσμο μέσα από μία σύνθεση όλων των δυνατών αναγωγών σε τριαδικές θεολογίες, όπως αυτή της ψυχανάλυσης, της ψυχιατρικής, της πολιτικής οικονομίας ακόμα και των μαρξιστικών ή άλλων θεολογιών της απελευθέρωσης. Η σχιζοανάλυση είναι η αναζήτηση της πολλαπλότητας των δρόμων, που οι μοναδικότητες επιλέγουν να ζήσουν στη στιγμή κι όχι σε ένα ουτοπικό ή δυστοπικό παρελθόν ή μέλλον. Είναι τα πολλαπλά Ζ των Ζεν, όπως λέει ο Γκουατταρί στη Χαόσμοσή του. (Chaos:85)

Η σχιζοανάλυση δεν ασκείται από τους ειδικούς της ψυχιατρικής, της ψυχανάλυσης, της οικονομίας, της πολιτικής, της επιστήμης, της επανάστασης. Αναδύεται μέσα στις οριζόντιες τομές, στις εγκάρσιες συναντήσεις, των μοναδικοτήτων μας, που μεσολαβούνται από τον πολύπλοκο κόσμο των σημειωτικών κόσμων: των μίντια, της επιστήμης, της οικογένειας, του εργοστασίου, του κρεβατιού κλπ. Δεν είναι ο μοναδικός δρόμος, αλλά η επιλογή της συνεξέλιξης αυτών των μοναδικοτήτων πέρα από τα ιεραρχικά συστήματα οργάνωσής τους, στην παραγωγή-κατανάλωση-θέαμα-πληροφορία κ.α, στο παρόν, στο εδώ και το τώρα της συναρμογής μας. Κι αυτή η συνεξέλιξη είναι αυτοποιητική, ένα απροσδιόριστο γίγνεσθαι, πέρα από τα ολιστικά ή τα εξατομικευτικά συστήματα αναφοράς, πέρα από τις θεολογίες, που συμπλέκουν το πραγματικό με το κυρίαρχο φαντασιακό/συμβολικό μίας κοινωνίας. Οι άνθρωποι, ο κάθε άνθρωπος είναι αυτό που επιθυμεί και επιλέγει να πραγματοποιήσει μέσα στα πολύπλοκα δίκτυα της καθημερινής ζωής, που μεσολαβούνται από τις κοινωνικές εξουσίες, ο κάθε άνθρωπος είναι η εξουσία ενσωματοποιημένη στις μηχανικές συναρμογές των επιθυμιών του.

Έτσι η θεραπευτική/ες διαδικασία/ες, οφείλει/ουν να δημιουργήσει/ουν εκείνες τις μηχανές της πράξης, που δεν ξαναπαραδίδουν την αυτοποίηση των μοναδικοτήτων στον κόσμο της ιεραρχικής διαχείρισης των επιθυμιών τους, αλλά τις ανοίγει στο παιχνίδι της ζωής. Η προοπτική της σχιζοανάλυσης είναι να πραγματοποιήσει μία μεγάλη μεταστροφή των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, από επιστημονικά παραδείγματα σε ηθικό-αισθητικά. (Chaos:10) Οι θεραπευτικές διαδικασίες δεν πρέπει να βασίζονται σε μεγάλες επιστημονικές θεωρίες, αλλά σε πρακτικές που χαρτογραφούν την ανθρώπινη καθημερινότητα κάθε υποκειμενικότητας, όπως αναδύεται μέσα στα δίκτυα των διατομικών, οικογενειακών, σχολικών, εργασιακών σχέσεων μέσα στην μεγαμηχανή του καπιταλισμού. Οι θεωρίες είναι συστήματα αναφοράς, χάρτες προσανατολισμού και όχι η πραγματικότητα αυτούσια, όπως αναδύεται μέσα από το χάος της δημιουργίας. Το ασυνείδητο δεν μπορεί να αναχθεί σε έναν μονοδιάστατο διαλεκτικό κόσμο δυϊσμών (οικογενειασμός, παραγωγισμός, εργατισμός, εθνικισμός, κλπ) αλλά αναδύεται μέσα στις συζεύξεις του με άλλα ασυνείδητα, τα οποία κυλάν στο αρχιπέλαγος των ροών και των μηχανών της επιθυμίας. Το αυτοπαραγώμενο ασυνείδητο έχει χάσει την παραγωγή και τη διαχείριση της επιθυμίας από τις αξιωματικές του καπιταλισμού και του κράτους. Και το ζητούμενο της θεραπείας είναι η επαναοικειοποίηση όλων των μέσων της παραγωγής της υποκειμενικότητας, κοντολογίς η δημιουργία αυτόνομων υποκειμένων. Γιατί η σχιζοαναλυτική θεραπεία δεν προσπαθεί να αντικειμενοποιήσει, να πραγμοποιήσει "επιστημονικά" την υποκειμενικότητα, αλλά να την κατανοήσει στη διάσταση της διαρκούς της δημιουργικότητας. (Chaos:13)

H σχιζοανάλυση στη θεραπεία εφαρμόζεται από τα υποκείμενα που συμμετέχουν σε αυτή. Η θεραπεία πλέον δεν είναι ένα πεδίο εφαρμογής κι επιβεβαίωσης της όποιας θεωρίας των ειδικών πάνω στα σώματα των θεραπευόμενων, αλλά η απεδαφικοποιημένη περιοχή των ροών μεταξύ τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει σχεδιασμός, έλεγχος των αποτελεσμάτων, εποπτεία κλπ του έργου, αλλά ότι οι ρόλοι ανάμεσα στους συμμετέχοντες στην θεραπεία (θεραπευτές-θεραπευόμενοι-υπόλοιπο προσωπικό – περιβάλλον) εκτελούνται κυκλικά, ακόμα και διαχέονται μέσα σε συλλογικές διαδικασίες όπως λαμβάνουν χώρα στις διάφορες επιμέρους δραστηριότητες, πχ στην κουζίνα του La Borde ή στις συνελεύσεις για την συζήτηση της καθημερινότητας της κοινότητας. Η θεραπεία όχι μόνο δεν κλείνεται στις τριγωνοποιήσεις του Οιδιπόδειου ή άλλες επιστημονικές θεολογίες, αλλά είναι ανοιχτή ακόμα και ως προς τη διεύθυνση της συνολικής ζωής της κοινότητας. Για τους Ν&Γ η ευτυχία είναι συλλογική και αναδύεται μέσω της απελευθέρωσης της παραγωγής της επιθυμίας όλων των υποκειμένων. Επομένως η θεραπεία δεν βασίζεται στην ετερόνομη διαδικασία της ερμηνείας, της παράστασης, των δυϊστικών αναγωγών σε ολοποιητικά σχήματα αλλά στην αυτοθέσμισή της, στην συνεξέλιξη των αυτόνομων υποκειμένων, την απελευθέρωση των αναδυόμενων αυτοποιητικών διαδικασιών της υποκειμενοποίησης, από την αξιωματική του καπιταλισμού.

labordegattari5

Το ζητούμενο κάθε θεραπείας είναι η ελευθερία και επομένως οι γραμμές φυγής από το υπάρχον σύστημα των ιεραρχικοποιήσεων της κοινωνικής ζωής, που ως κύριο στόχο έχει τη μεγιστοποίηση της υπεραξίας, οικονομικής, πολιτικής, θεαματικής. "Μία κοινωνία στην οποία όλη η παραγωγή οδηγείται από το νόμο του κέρδους τείνει να κάνει μία μόνιμη διάκριση ανάμεσα στην επιθυμητική παραγωγή και την κοινωνική παραγωγή" (MR: 255). Στον καπιταλισμό τα πάντα διατάσσονται σε πειθαρχίες με στόχο την ενσωμάτωση της επιθυμίας στην αξιωματική ενός οικονομικού ορθολογισμού της μεγιστοποίησης. Ό,τι βιολογικά-κοινωνικά-ψυχολογικά-πολιτικά αποκλίνει από αυτήν, οδηγείται μέσα από μία σειρά φιλτραρισμάτων στην ταξινόμησή του ως μη-κανονικού, την ιατρικοποίηση και/ή την ασυλοποίησή του (φυλακή, νοσοκομείο, ψυχιατρείο κλπ). Έτσι η θεραπεία οφείλει να απελευθερώνει την επιθυμία από τα δεσμά του κεφαλαίου και του κράτους, και για αυτό να συνεξελίσσεται με την επανάσταση. Όχι την επανάσταση των αγελαίων γραμμομοριακών συνόλων, αυτή που υποκλίνεται στην ιεραρχία και τη γραμμικότητα ενός προδιαγεγραμμένου μέλλοντος μίας ταυτότητας (υπερούσιος λαός, άρια φυλή, "πρωτοπορία", κ.α) ούτε αυτή που κατασκευάζει μηχανές για την κατάληψη της κρατικής εξουσίας· μηχανές που τελικά συλλαμβάνονται από την τελευταία.

Η επανάσταση είναι η διαρκής διαδικασία απεδαφικοποίησης όλων των ροών, όλων των μοναδικοτήτων, από τα κανάλια του κεφαλαίου, των μίντια, του κράτους, των δικτύων· κινείται πέρα από τα όρια που της θέτουν οι διάφορες σημειωτικές της πολιτικής οικονομίας, των μέσων, της ρεπούμπλικας, του Οιδίποδα, των απελευθερωτικών θεολογιών κ.α. Η επανάσταση αναδύεται σε κάθε μικρό και μεγάλο αγώνα καταστροφής κάθε Βαστίλης, που βρίσκεται σε κάθε σημείο της σειραϊκής ζωής των καπιταλιστικών υποκειμένων. Είναι έργο κι όχι θεωρία των ομάδων υποκειμένων, που συνεξελίσσονται, σε οριζόντια δίκτυα αυτόνομης διακυβέρνησης. Στην πραγματικότητα δεν είναι ένα συμβάν αλλά πολλαπλά μοριακά γεγονότα, που σιγοκαίνε στο υπόστρωμα της κοινωνικής ζωής: την οικογένεια, το σχολείο, τη φυλακή, κάθε άσυλο του καπιταλισμού. Δεν είναι προαποφασίσιμη αλλά σίγουρα μη-αντιστρέψιμη. Δεν είναι η άρνηση μίας δομής αλλά η κατάφαση μίας διαδικασίας νέας υποκειμενοποίησης που δεν καθυποτάσσει την επιθυμία (καθυποταγμένες ομάδες). Δεν είναι μία αναπαράσταση, μία αντιπροσώπευση αλλά η κατάφαση της χαράς της συμμετοχής σε διαδικασίες ατομικής και συλλογικής αυτοθέσμισης. Η επανάσταση δεν καταλαμβάνει την εξουσία αλλά απελευθερώνει χώρους και χρόνους από κεφάλαιο και κράτος. Δεν ομοιογενοποιεί στο όνομα μίας ουσίας, μίας ιδέας, μίας πρωτοπορίας, μίας ταυτότητας αλλά αναδύεται μέσα από τη διαφορά και τη μοναδικότητα. [viii] Είναι ένα γίγνεσθαι πέρα από τη στειρότητα ενός ουσιοκρατικού Είναι. Επομένως το ζήτημα για τη σχιζοανάλυση είναι η αναζήτηση των συλλογικών μας δρόμων, για την απαλλαγή μας από την τυραννία των συστημάτων, που βασίζονται τόσο στη ταυτότητα των αγελαίων συνόλων όσο και την εξατομίκευση των βιοπολιτικών μηχανών της κυριαρχίας. (MR:79 κ.α)

Η ελευθερία είναι θεραπευτική θα πει ένας φίλος των Ν&Γ, ο Franco Bassaglia, και η ελευθερία πράττεται στα δίκτυα της καθημερινής ζωής των μοναδικοτήτων μας.[ix] Δεν σχεδιάζεται στα γραφεία των ειδικών της επιστήμης, ή της επανάστασης, αλλά αναδύεται μέσα σε όλες εκείνες τις συνευρέσεις των εξεγερτικών ροών των υποκειμένων. Η ελευθερία είναι πράξη. Η ελευθερία είναι τέχνη, η τέχνη των σωμάτων που ερωτεύονται το γίγνεσθαι, πέρα από την έρημο του πραγματικού. Το La Borde, η Δημοκρατική Ψυχιατρική, η αποσυλοποίηση, οι αγώνες για την κατάργηση των φυλακών, οι μικροί και μεγάλοι αγώνες για την επαναοικειοποίηση των κοινών, τα κινήματα των ζαπατίστας, των πικετέρος, τα πειράματα αυτοδιεύθυνσης σε ολόκληρο τον κόσμο φαντάζουν για κάποιους ρεφορμισμός, στα πλαίσια της αξιωματικής του παγκόσμιου κεφαλαίου, και των κρατικών και διακυβερνητικών ενσωματώσεων. Και είναι. Αυτό εξάλλου αναγνωρίζει κι ο Γκουατταρί για το La Borde και τη θεσμική ανάλυση στο Molecular Revolutions (260-261 κ.α). Αλλά αν θέλουμε να απεγκλωβιστούμε από την παθητική ανάθεση των ζωών μας στις γραφειοκρατίες, τις επαναστατικές πρωτοπορίες, τους ειδικούς κλπ δεν οφείλουμε να φτιάξουμε τις δικές μας ταξικές μηχανές, που θα απελευθερώνουν την επιθυμία από τη βιοπολιτική των μεγαμηχανών; Δυστυχώς τα μονοπάτια της επανάστασης είναι δύσβατα και μακρόσυρτα, και το διάβα τους είναι μία πολλαπλή έκρηξη χαράς και δημιουργίας, ένα μεγάλο καρναβάλι πειραματισμών, επιτυχιών κι αποτυχιών, μία διαρκής εξέλιξη κι αγώνας για το ταξίδι στη Νέα Γη. Στις μοριακές μας επαναστάσεις η χαρά της άρνησης του υπάρχοντος συνοδεύεται με τα αρώματα, τα χρώματα, τις γεύσεις κλπ της δημιουργίας. Είναι η τέχνη του ζειν χωρίς εξουσία κι όχι μία απλή λογιστική της αντεκδίκησης και της κατάληψης. Θα επανέρθουμε...

Αναφορές - Βιβλιογραφία

Guattari Felix (2007) Chaosophy texts and interviews 1972-77. Semiotext(e). MIT PRESS
(1995) Chaosmosis: An Ethico-Aesthetic Paradigm, Indiana University Press.
(1984) Molecular Revolution: Psychiatry and Politics (Peregrines). New York City: Puffin.

Luhmann Niklas (1995). Social Systems. California: Stanford University Press.

Maturana H, Varela F (1992) Το δέντρο της γνώσης. Αθήνα: Κάτοπτρο.

Prigozine Ilya (1997) Το τέλος της βεβαιότητας. Αθήνα: Κάτοπτρο, και

Prigozine Ilya - Stengers Isabelle (1986) Τάξη μέσα από το Χάος. Αθήνα: Κέδρος.

Κούπερ Ντ. Χέλλερ Άγκνες: Οι ριζικές ανάγκες, εκδόσεις Κομούνα.

Μπουντής Τάσος (2004) Ο θαυμαστός κόσμος των φράκταλ. Μία περιήγηση στην επιστήμη του χάους και της πολυπλοκότητας. Αθήνα: Leader books.

Ντελέζ Ζιλ, Γκουατταρί Φέλιξ (1981) Καπιταλισμός και σχιζοφρένεια. Ο Αντι-Οιδίπους. Εκδόσεις Ράππα – Κέδρος

Πηγή: http://autopoiesis.squat.gr

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ