Menu
22 / 06 / 2018 - 11:46 pm
A Site By Your Side
A+ A A-

fyletismos-1

Με την ευκαιρία του συμποσίου στο Μουσείο Μπενάκη, 17-18 Ιανουαρίου

(το πρόγραμμα του συμποσίου, στο τέλος του ποστ)

Συνέντευξη της Έφης Αβδελά και του Ευγένιου Ματθιόπουλου

Το περιοδικό Τα Ιστορικά ξεκίνησε τη διαδρομή του το 1983, από τον εκδοτικό οίκο Μέλισσα, με ιδρυτές τον Γιώργο Ραγιά, τον Σπύρο Ι. Ασδραχά, τον Φίλιππο Ηλιού και τον Βασίλη Παναγιωτόπουλο.

Πολύ γρήγορα κατοχυρώθηκε ως το έγκυρο περιοδικό που κυριάρχησε στις ελληνικές ιστορικές σπουδές, υπηρετώντας τον αρχικό στόχο του της θεματολογικής και μεθοδολογικής ανανέωσης, καθώς και της διεπιστημονικής προσέγγισης ζητημάτων με έμφαση στη νεότερη και σύγχρονη ελληνική ιστορία. Σήμερα, το περιοδικό εκδίδεται από τη Μέλισσα και το Μουσείο Μπενάκη (διεύθυνση: Σπύρος Ι. Ασδραχάς, Άγγελος Δεληβορριάς, Βασίλης Παναγιωτόπουλος· γραμματεία σύνταξης: Δημήτρης Αρβανιτάκης, Πόπη Πολέμη).

Τα Ιστορικά γιορτάζουν τα τριάντα τους χρόνια, την επόμενη Παρασκευή και Σάββατο, στο Νέο Μουσείο Μπενάκη (οδός Πειραιώς) με τον καλύτερο τρόπο: με ένα σημαντικό, επιστημονικά αλλά και γενικότερα, συμπόσιο με τίτλο «Προσλήψεις και χρήσεις των φυλετικών θεωριών στην Ελλάδα, 19ος-20ός αιώνας», το οποίο συνδιοργανώνουν με το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Με την ευκαιρία αυτή μιλήσαμε με την Έφη Αβδελά (ιστορικό, Πανεπιστήμιο Κρήτης) και τον Ευγένιο Ματθιόπουλο (ιστορικό της τέχνης, Πανεπιστήμιο Κρήτης), μέλη της επιστημονικής επιτροπής του συμποσίου.

Το συμπόσιο έχει τίτλο «Προσλήψεις και χρήσεις των φυλετικών θεωριών στην Ελλάδα, 19ος-20ός αιώνας». Τι εννοούμε με τον όρο «φυλετικές θεωρίες»;

Ευγένιος Ματθιόπουλος: Mπορούμε να αποκαλέσουμε «φυλετικές» όσες θεωρίες χρησιμοποιούν ως κεντρική τους έννοια τη φυλή και τις συνακόλουθες διακρίσεις και ιεραρχήσεις, για να μελετήσουν την ύπαρξη και τη δραστηριότητα των ανθρώπων – είτε στο ιστορικό τους βάθος, είτε στην κοινωνική και ανθρωπολογική τους διάσταση. Η θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου, πολύ γρήγορα, ήδη από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, χρησιμοποιείται από παλαιοανθρωπολόγους και ανθρωπολόγους, αλλά και ιστορικούς και αρχαιολόγους, για να ερμηνεύσουν, στο πεδίο του ο καθένας, τα δεδομένα. Και ως εξελικτικός ρατσισμός γίνεται σχήμα, τρόπος ερμηνείας. Η προβολή των βιολογικών διαφορών στις κοινωνικές σχέσεις και την ιστορία συγκροτεί αυτή τη λαθεμένη επιστημονική προσέγγιση, η οποία στη συνέχεια με την ευγονική και το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς κατέληξε σε μια ανείπωτη τραγωδία.

fyletismos-2

Και αυτή είναι μια τομή στην ιστορία της έννοιας της φυλής. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως λέει ο Πατ Σίπμαν, η φυλή είναι μια «βρώμικη λέξη». Η ίδρυση της πολυεθνικής UNESCO, το 1945, στηρίζεται στη θεμελιώδη παραδοχή ότι οι άνθρωποι δεν διαχωρίζονται με βάση τη φυλή — και θέλει να το δείξει μέσω της προώθησης της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, της επιστήμης, της ειρήνης κ.ά. Με την ίδρυση ενός πολιτικού θεσμού, δηλαδή, έγινε προσπάθεια να επιλυθεί ένα σύνθετο επιστημονικό ζήτημα και να εξαλειφθούν οι φυλετικές προκαταλήψεις.

Έφη Αβδελά: Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο τίτλος του συμποσίου είναι πρωθύστερος, καθώς βασικό του ζητούμενο είναι να δούμε τι είναι οι φυλετικές θεωρίες και πώς διαμορφώνεται το περιεχόμενό τους στην Ελλάδα μέσα στον χρόνο. Ωστόσο, θέλαμε εξαρχής να εστιάσουμε στις βιολογικές εξηγήσεις του κοινωνικού. Βέβαια, από εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Μια προφανής απάντηση λέει ότι φυλετικές θεωρίες είναι αυτές που κατατάσσουν τους ανθρώπους σε ομοειδείς ιεραρχημένες κατηγορίες, τις «φυλές», με βάση σωματικά, «φυσικά» χαρακτηριστικά, τα οποία υποτίθεται ότι προσδιορίζουν τις πνευματικές και ψυχικές ικανότητες και το επίπεδο του πολιτισμού τους. Μια πιο ευρεία απάντηση θα έλεγε ότι φυλετική είναι κάθε θεωρία που επιχειρεί να εξηγήσει με βιολογικούς όρους την ανθρώπινη διαφορά.

Γρήγορα όμως γίνεται φανερό ότι οι απαντήσεις αυτές είναι εξαιρετικά μερικές, γιατί αφήνουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα. Από πότε μπορούμε να μιλάμε για φυλετισμό; Είναι σύμφυτος με τη νεωτερικότητα; Πώς συνδέεται με τον δαρβινισμό και τις κοινωνικές του εφαρμογές; Εμπλέκει αναγκαστικά τη βιολογία; Ποιες είναι οι σχέσεις του με την ευγονική; Οι ρατσιστικές θεωρίες του ναζισμού ήταν αναπόφευκτη συνέπειά του; Τα ερωτήματα μπορούν να πολλαπλασιαστούν. Σήμερα οι μελετητές μιλούν για «φυλετισμούς» και συμφωνούν ότι οι φυλετικές θεωρίες αναπτύσσονται στον δυτικό κόσμο, είναι πολλαπλές και διαφοροποιούνται στο χρόνο. Τον 19ο αιώνα συγκροτούνται στο πεδίο της επιστήμης και στα τέλη του συνδέονται με τον εξελικτισμό και τις θεωρίες της κληρονομικότητας. Αλλά, πάλι, όλα αυτά γενικεύουν ένα εξαιρετικά ρευστό και κυρίως ποικίλο τοπίο. Η αποκήρυξη του επιστημονικού φυλετισμού από την UNESCO μετά τον Πόλεμο δεν έλυσε το ζήτημα. Όπως θα φανεί και στο συμπόσιο, ο φυλετισμός συνέχισε την παρουσία του μέσα και έξω από την επιστήμη με άλλο περίβλημα και κάτω από άλλες λέξεις.

fyletismos-3Αν εξειδικεύσουμε το θέμα στην Ελλάδα, ποια είναι τα ίχνη των φυλετικών θεωριών στη χώρα μας; Σε ποιες κατευθύνσεις πρέπει να τα αναζητήσουμε και πώς διαπλέκονται με την κυρίαρχη ιδεολογία;

Έ. Αβδελά: Το θέμα είναι τεράστιο και στην ουσία ταυτίζεται με το αντικείμενο του συμποσίου. Από ό,τι δείχνουν τα θέματα των ανακοινώσεων, ανιχνεύεται παντού. Είναι μάλιστα εντυπωσιακό πόσο παρούσες είναι οι φυλετικές θεωρίες τον ελληνικό 19ο και ιδίως τον 20ό αιώνα, καθώς και το πόσο δεν το έχουμε δει έως τώρα, δεν το έχουμε μελετήσει. Στον Μεσοπόλεμο συναντά κανείς αναφορές στη «φυλή» στα πιο αναπάντεχα κείμενα. Η συχνή χρήση του όρου μαρτυρά την επίδραση της γερμανικής εκπαίδευσης στους έλληνες διανοούμενους. Συγχρόνως ο όρος γίνεται κοινός τόπος και το πρόβλημα είναι να προσδιοριστούν τα πολλαπλά νοήματά του. Η ίδια λέξη σημαίνει πολλά πράγματα ταυτόχρονα.

Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι καθόλου δεν εξαφανίζονται οι αναφορές αυτές μετά τον Πόλεμο. Στα δικά μας, η προφανής διαπλοκή είναι με τον εθνικισμό. Η διαπλοκή αυτή γίνεται η επίσημη ιδεολογία για μια μεγάλη περίοδο – και δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί κανείς για τις μορφές που παίρνει σήμερα. Ο φυλετισμός διαπερνά επίσης τη συγκρότηση αρκετών επιστημονικών πειθαρχιών και όπως δείχνουν οι θεματικές του συνεδρίου ανιχνεύεται σε πολλές. Οι εκβολές του στην ελληνική πολιτική έχουν, θεωρώ, ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή δεν φαίνεται ότι αποκτούν ποτέ συνεκτικό περιεχόμενο, δεν γίνονται πολιτική πρακτική· παραμένουν περισσότερο υπόρρητες. Όπως υποδηλώνει και ο τίτλος του συμποσίου, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να ιχνηλατήσουμε εξίσου τις διαδρομές μέσα από τις οποίες διαδόθηκαν οι φυλετικές θεωρίες στην Ελλάδα όσο και τους εγχώριους μετασχηματισμούς τους, τις προσαρμογές τους στα ελληνικά ζητούμενα.

Ευ. Ματθιόπουλος: Συμφωνώ με την Έφη. Θα πρόσθετα ότι η ελληνική εθνική ιστοριογραφία συγκροτείται αντιρρητικά στις φυλετικές ιστορικές μελέτες που δημοσιεύει ο Φαλμεράυερ, από τη δεκαετία του 1830, αρνούμενος κατηγορηματικά τη φυλετική συγγένεια των νεότερων Ελλήνων με τους αρχαίους. Σωστά ο Γ. Βελουδής επισημαίνει ότι οι λόγιοι που απάντησαν στις απόψεις του Φαλμεράυερ συνέχεαν συχνά τα επιχειρήματα του ιστορικού και πολιτισμικού πεδίου με τα επιχειρήματα βιολογικού και φυλετικού χαρακτήρα. Και αυτό το «τσαλαβούτημα» φαίνεται σε πολλά κείμενα, και εκλαϊκευμένα και καθαρά επιστημονικά. Άρα, ακόμα και αν δεν υπήρξαν σημαντικοί Έλληνες διανοούμενοι και επιστήμονες που καλλιέργησαν συστηματικά έναν καθαυτό φυλετισμό –με εξαιρέσεις, όπως για παράδειγμα έναν ιδεολογικά επιθετικό πυρήνα γύρω από τον Ίωνα Δραγούμη στις αρχές του 20ού αιώνα–, ωστόσο πολλοί υποδέχονταν και χρησιμοποιούσαν τις φυλετικές θεωρίες της εποχής τους.

Ο Ιππόλυτος Ταιν, για παράδειγμα, πρώτος καθηγητής της ιστορίας της τέχνης στο Παρίσι, πίστευε ότι για να καταλάβουμε την τέχνη πρέπει να μελετήσουμε τη ράτσα, το περιβάλλον και την εποχή που την παράγουν. Όταν εκδίδεται το 1869 το μάθημά του στη Σορβόνη για τη «Φιλοσοφία της αρχαίας ελληνικής τέχνης», μεταφράζεται την ίδια χρονιά στα ελληνικά, στην εφημερίδα Κλειώ της Τεργέστης, ενώ δέκα χρόνια μετά κυκλοφορεί σε τόμο στην Αθήνα και αυτή και άλλες δύο μελέτες του.

Άλλο ένα εμβληματικό όνομα είναι ο Γουσταύος Λε Μπον, του οποίου οι θεωρίες γνωρίζουν μεγάλη διάδοση και εκλαΐκευση σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Μεταφράζεται νωρίς, το 1908, και στην Ελλάδα. Και όπως μου υπέδειξε ένας συνάδελφος, το 1921 ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου, διευθυντής της Εθνικής Πινακοθήκης, δημοσιεύει στην Εστία, τη σειρά άρθρων «Η φυλή», όπου, επικαλούμενος τον Λε Μπον, μιλάει για την «ψυχή του έθνους», τον «φυλετικό χαρακτήρα που σχηματίζει την ιστορίαν ενός λαού», ισχυρίζεται ότι η «φυλή είναι ένα ον διαρκές» κ.ά.

Δεδομένου ότι, ως κοινωνία, μετέχουμε πνευματικά, ιδεολογικά, επιστημονικά, σε ό,τι συνιστά τη σύγχρονη δυτική επιστήμη και θεωρία, έχουν χρησιμοποιηθεί στην Ελλάδα, κατά το μάλλον ή ήττον, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, φυλετικές θεωρίες. Στόχος του Συμποσίου είναι να αναδείξει και να δώσει μια πρώτη σφαιρική εικόνα της διαδρομής τους στα διάφορα πεδία της επιστήμης και του δημόσιου λόγου, των τρόπων που προσλήφθηκαν αυτές οι θεωρίες.

Ποιο ήταν το έναυσμα για την οργάνωση ενός συμποσίου με τέτοια θεματολογία, στη συγκυρία της κρίσης και της ανόδου της Ακροδεξιάς;

Ευ. Ματθιόπουλος: Αφενός, οι προσωπικές έρευνες του καθενός. Εγώ, λ.χ., συναντούσα μια αμηχανία στην ελληνική βιβλιογραφία γύρω από το θέμα της φυλής: όλοι το αγγίζουμε και κανένας δεν το πραγματεύεται συστηματικά· έχουμε εστιάσει περισσότερο στον εθνικισμό και ελάχιστα στον φυλετισμό.

Αφετέρου, τις δύο τελευταίες δεκαετίες βιώσαμε κάτι που παλιότερα δεν το καταλαβαίναμε: μια ξενοφοβική και ρατσιστική αντίδραση της ελληνικής κοινωνίας, την εκμετάλλευση, την απόρριψη των Αλβανών, των Πακιστανών κ.ο.κ., αντιδράσεις που έφτασαν σε καταστάσεις ωμής βίας. Ο ελληνικός λαός, λέγαμε, είναι φιλόξενος· φαίνεται ότι δεν είναι μόνο φιλόξενος αλλά και ξενοφοβικός — κατ' εμέ τουλάχιστον, παραβιάζει την ουσία της φιλοξενίας το να είσαι φιλόξενος με τους πλούσιους Δυτικοευρωπαίους και Βορειοαμερικανούς και ξενοφοβικός με τους φτωχούς Ασιάτες ή Αφρικανούς.

Ζώντας αυτή την κοινωνική πραγματικότητα, όσοι είμαστε ιστορικοί πρέπει να σκεφτούμε τη φράση του Μπαλιμπάρ, ότι δεν υπάρχει ρατσισμός χωρίς ρατσιστική θεωρία και ότι τις θεωρίες τις εξορθολογίζουν οι διανοούμενοι. Δεν προκύπτει ο ρατσισμός στην ελληνική κοινωνία μόνο από τα εξαιρετικά έντονα οικονομικά προβλήματα, που οξύνονται από την ανεξέλεγκτη πολιτική του ελληνικού κράτους, το οποίο άφησε τους μετανάστες νομικά και κοινωνικά απροστάτευτους· προϋπήρχε συστηματικά, για δύο τουλάχιστον αιώνες, μια «φυλετική κατήχηση» στην παιδεία και τον δημόσιο λόγο. Ο φυλετισμός έπαιρνε συνήθως μια πολιτισμικά αυτάρεσκη μορφή: ότι τάχα ανήκουμε σε μια ράτσα ανώτερη και ιδιοφυή πολιτισμικά. Πριν κάμποσα χρόνια, ένας έλληνας υπουργός είπε σε στελέχη της ΕΟΚ ότι όταν «Εμείς οι Έλληνες φτιάχναμε Παρθενώνες, εσείς τρώγατε βελανίδια»!

Τέλος, αφορμή για την οργάνωση του Συμποσίου ήταν το γεγονός ότι Τα Ιστορικά γιορτάζουν τα τριάντα χρόνια τους, και το Συμπόσιο αυτό αποτελεί έναν πολύ ωραίο τρόπο να τα τιμήσουμε.

Έ. Αβδελά: Η ιδέα ήταν αρχικά της εκδοτικής ομάδας των Ιστορικών. Προτάθηκε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης να συνδιοργανώσει το συμπόσιο και «τσιμπήσαμε». Ωστόσο, πρέπει να ειπωθεί ότι κανένας στην οργανωτική επιτροπή δεν είναι «ειδικός» στο θέμα. Το ψηλαφίζουμε κι εμείς, ο καθένας και η καθεμιά στον τομέα του.

Ο λόγος πάντως που μας παρακίνησε και μας έκανε να συμπράξουμε είναι προφανώς η σύνδεση του θέματος με τη σημερινή συγκυρία. Δηλαδή η κοινή διαπίστωση ότι ζούμε σε μια περίοδο στην οποία ο διάχυτος ρατσισμός βγαίνει στην επιφάνεια, οι βιολογικές εξηγήσεις του κοινωνικού αναπαράγονται ως αυτονόητοι κοινοί τόποι και αυτά αποτυπώνονται και στο πολιτικό επίπεδο. Έχει μεγάλη σημασία να καταλάβουμε αν πρόκειται για νέο φαινόμενο ή όχι, πώς συνδέεται με επιστημονικές επεξεργασίες, πώς τροφοδοτείται από τον κυρίαρχο εθνικισμό κλπ. κλπ. Ελπίζουμε ότι το εγχείρημά μας θα έχει συνέχεια, δηλαδή θα κινητοποιήσει ερευνητικές δυνάμεις σε πολλαπλές κατευθύνσεις.

Μια τελευταία ερώτηση: Ποιο είναι το επιστημονικό ενδιαφέρον της μελέτης των φυλετικών θεωριών στην Ελλάδα, όπως το έχετε δει ο καθένας, ιδίως μέσα από το αντικείμενο που μελετάτε;

Έ. Αβδελά: Όλα όσα είπαμε δείχνουν ότι το επιστημονικό ενδιαφέρον είναι μεγάλο. Η έννοια της φυλής είναι διάχυτη σε όλους τους επιστημονικούς κλάδους ήδη από τον 19ο αιώνα, αλλά το περιεχόμενό της διαφοροποιείται στο χρόνο και αυτό χρειάζεται να το αποτυπώσουμε. Εμένα με κινητοποίησε η χρήση του όρου στις πραγματείες για την εξήγηση του «εγκλήματος» από τις αρχές του 20ού αιώνα και ειδικότερα στο έργο του πρώτου έλληνα εγκληματολόγου, του Κωνσταντίνου Γαρδίκα, που καλύπτει μια μακρά περίοδο από τη δεκαετία του '30 ως τα τέλη της δεκαετίας του '60. Με αναγνωρισμένο πατέρα τον Τζέζαρε Λομπρόζο, τον ιδρυτή της «εγκληματολογικής ανθρωπολογίας», η εγκληματολογία είναι προφανής κλάδος στον οποίο αναπτύχθηκαν φυλετικές και ευγονικές θεωρίες καθώς και θεωρίες για την κληρονομικότητα, δηλαδή βιολογικές εξηγήσεις κοινωνικών συμπεριφορών. Ταυτόχρονα οι έλληνες εγκληματολόγοι, αγκιστρωμένοι σε μια ποινική κυρίως αντιμετώπιση του «εγκλήματος», αρνήθηκαν να παραχωρήσουν δικαιοδοσία στους γιατρούς, όπως έγινε αλλού. Στην ανακοίνωσή μου προσπαθώ να καταλάβω τι σημαίνει αυτό και μάλιστα στη μεταπολεμική συγκυρία.

Ευ. Ματθιόπουλος: Θα περιοριστώ στο αντικείμενό μου. Η έννοια της φυλής παίζει δομικό ρόλο στην ιστορία της τέχνης, μέχρι και το τέλος του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Μίλησα πριν για τον Ταιν. Από τα τέλη του 19ου αιώνα και μετά θα υπάρξουν πολλοί ιστορικοί της τέχνης, ιδιαίτερα στον γερμανόφωνο χώρο, που θα θεωρήσουν την έννοια της φυλής ως εργαλείο για την ερμηνεία της τέχνης, όπως για παράδειγμα ο Βόρρινγκερ, ο Στριγκόφσκι κ.ά. Ακόμα και ο Βέλφλιν μιλούσε για το «ύφος της φυλής».

Στην ελληνική πρόσληψη, η έννοια της φυλής ήταν αυτονόητη για τους περισσότερους. Ο τίτλος της ανακοίνωσής μου: «Είναι από τη θεία ράτσα με το δώρειο αίμα και τους δώρειους τρόπους», αναφέρεται σε μια φράση του Παντελή Πρεβελάκη, ο οποίος, σε βιβλίο του, το 1930, προσπαθούσε να κατανοήσει τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, μέσα από τη φυλετική του καταγωγή, ως Κρητικό, που κατάγεται, όπως όλοι οι Κρητικοί, από τους Δωριείς κ.λπ.

Κυριάρχησε, και υφέρπει ακόμα, ιδίως στον δημόσιο λόγο, η αντίληψη ότι, λόγω της φυλετικής μας καταγωγής έχουμε δήθεν μια προνομιακή, κυτταρική, καλλιτεχνική ικανότητα· και η ιστορία και η κριτική της τέχνης έχουν τη δική τους συνεισφορά σε αυτή την αυταπάτη.

Τη συνέντευξη πήρε ο Στρατής Μπουρνάζος

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ

Προσλήψεις και χρήσεις των φυλετικών θεωριών στην Ελλάδα, 19ος-20ός αιώνας

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 17 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

10.15. Χαιρετισμοί: Σπ. Ι. Ασδραχάς, Π. Πολέμη, Σ. Πετμεζάς, Δ. Αρβανιτάκης.

11.00-13.15. Πρώτη συνεδρία: Υποδοχή φυλετικών θεωριών. Κ. Κριμπάς: Ευγονισμός, ρατσισμός και εθνική ταυτότητα. Μ. Ζαρίφη, Οι αντιδράσεις των ελλήνων ιατρών στη θεωρία του Φαλμεράγερ. Φ. Ασημακοπούλου, «Δοκίμιο περί της ανισότητας των ανθρώπινων φυλών». Ξεχνιέται ο Αδόλφος Χίτλερ; Ι. Λαλιώτου, Η δεξίωση της αντι-φυλετικής κριτικής στην Ελλάδα τις τελευταίες δύο δεκαετίες

16.30-18.15. Δεύτερη Συνεδρία: Εθνικισμός και φυλετισμός. Τ. Κωστόπουλος, Από το ζύγισμα των συνειδήσεων στο μέτρημα των κρανίων: παραλλαγές του ελληνικού εθνικού λόγου περί Σλαβομακεδόνων. Δ. Χριστόπουλος και Λ. Μπαλτσιώτης, Εθνοφυλετικά ίχνη στο ελληνικό δίκαιο ιθαγένειας. Γ. Μαλάμης, Φαρμακογενετική και Φαρμακογονιδιωματική. Γονίδια, γονιδιώματα και γενεαλογίες.

18.30-20.15. Τρίτη Συνεδρία: Ο φυλετισμός στην πολιτική. Έ. Γαζή, Άγγλοι, Γάλλοι και Σενεγαλέζοι: αντιλήψεις για τη φυλή, το έθνος και την αυτοκρατορία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο. Δέσποινα Παπαδημητρίου, Οι θεωρίες του φυλετισμού στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Δ. Κουσουρής, Οι φυλετικές διαστάσεις του αντικομμουνισμού της δεκαετίας του 1940.

ΣΑΒΒΑΤΟ 18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

9.30-11.30. Τέταρτη Συνεδρία: Φυλετισμός, ευγονική και διανοούμενοι. Σ. Τρουμπέτα, Η επίδραση της «φυλετικής υγιεινής» στο πανεπιστήμιο κατά τον Μεσοπόλεμο. Γ. Κόκκινος και Μ. Καρασαρίνης, Μεταμορφώσεις του ευγονικού λόγου, από τον Ιωάννη Κούμαρη και τον Δημοσθένη Ελευθεριάδη στον Νικόλαο Λούρο. Κ. Καρπόζηλος, Σοσιαλισμός, ευγονική και φυλετικές θεωρίες. Έ. Αβδελά, Οργανικές μεταφορές, ευγονικές επιδράσεις και αντιμετώπιση του «εγκλήματος» στη μεταπολεμική Ελλάδα

11.45-13.30. Πέμπτη Συνεδρία: ανθρωπολογικός λόγος και φυλετισμός. Β. Καραμανωλάκης και Γ. Κουρτέση-Φιλιππάκη, Το Ανθρωπολογικό Μουσείο του Πανεπιστημίου Αθηνών: φυλετισμός και παλαιοανθρωπολογία. Ευ. Παπαταξιάρχης, Βιολογικές μεταφορές και ανθρωπολογικός λόγος στη μεσοπολεμική και μεταπολεμική Ελλάδα. Γ. Χαμηλάκης, Φυσική ανθρωπολογία, αρχαιολογία και βιοπολιτική: η περίπτωση της «Καταγωγής των Κρητών».

16.30-18.15. Έκτη Συνεδρία: Ο ελληνικός αντισημιτισμός. Ο.Βαρών-Βασάρ, Στον απόηχο της Υπόθεσης Ντρέυφους στην Ελλάδα. Δ. Ψαρράς, Τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών» ως κόμβος του ελληνικού αντισημιτισμού. Σταύρος Ζουμπουλάκης, Εκκλησία και αντισημιτισμός στον 20ό αιώνα.

18.30-20.45. Έβδομη Συνεδρία: Ο φυλετισμός στη λογοτεχνία και την τέχνη. Π. Ματάλας, Ο εθνικισμός και η φυλή: Ίων Δραγούμης και Πέτρος Βλαστός. Φρ. Αμπατζοπούλου, Λογοτεχνία, παραλογοτεχνία και φυλετισμός στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Μ. Πεχλιβάνος, Εκφυλισμός και πρόοδος: σκέψεις για την ανθρωπολογία του Μ. Καραγάτση. Ν. Δασκαλοθανάσης, Προς μια «άρια» ιστορία της τέχνης: ο Josef Strzygowski στην Ελλάδα. Ευ. Δ. Ματθιόπουλος, «Είναι από τη θεία ράτσα με το δώρειο αίμα και τους δώρειους τρόπους»: Φυλετικές αντιλήψεις στον λόγο περί τέχνης στην Ελλάδα.

Το συμπόσιο γίνεται στο Νέο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου)

Οι περιλήψεις των ανακοινώσεων δημοσιεύονται στα www.melissabooks.com/news και www.benaki.gr/Symposium-Fyletismos

Πηγή: http://enthemata.wordpress.com

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ