Menu
22 / 11 / 2017 - 02:36 pm
A Site By Your Side
A+ A A-

feder 1

2011

Μία συνέντευξη του Max Haiven με την Silvia Federici

Η Silvia Federici είναι μία βετεράνος ακτιβίστρια και συγγραφέας που ζει στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης.

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ιταλία. Η Federici έχει διδάξει στην Ιταλία, στη Νιγηρία και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου έχει συμμετάσχει σε πολλούς αγώνες για το φεμινισμό, την εκπαίδευση και την κατάργηση της θανατικής ποινής. Το βιβλίο της “Caliban and the Witch: Women, the Body and Primitive Accumulation” (Ο Caliban και η μάγισσα: Γυναίκες, Σώμα και Πρωτόγονη Συσσώρευση), το οποίο εκδόθηκε το 2004 και είναι βασισμένο σε δεκαετίες έρευνας και ακτιβισμού, προσφέρει έναν απολογισμό της σχέσης μεταξύ των ευρωπαϊκών δικών των μαγισσών του 16ου και 17ου αιώνα και της ανόδου του καπιταλισμού. Το έργο της Federici έχει τις ρίζες του σε μία φεμινιστική και μαρξιστική παράδοση που τονίζει τη σπουδαιότητα του αγώνα των ανθρώπων ενάντια στην εκμετάλλευση ως κινητήρια δύναμη της ιστορικής και παγκόσμιας αλλαγής.

Η Federici, μαζί με τα άλλα μέλη της εκστρατείας “Wages for Houswork” (Μισθοί για τις οικιακές εργασίες), όπως η Selma James και η Mariarosa Dalla Costa, και μαζί με φεμινίστριες συγγραφείς όπως η Maria Mies και η Vandana Shiva, έχει συμβάλλει στην ανάπτυξη της ιδέας της “αναπαραγωγής” ως το κλειδί για την κατανόηση των παγκόσμιων και τοπικών σχέσεων εξουσίας. Η “αναπαραγωγή”, στην συγκεκριμένη περίπτωση, δεν σημαίνει μόνο το πώς οι άνθρωποι αναπαράγονται βιολογικά αλλά έχει μία ευρεία έννοια που περιλαμβάνει το πώς φροντίζουμε ο ένας τον άλλο, το πώς διαμορφώνουμε το σώμα μας εξαρτώμενοι από την πρόσβαση σε τροφή και στέγη, το πώς αναπαράγουμε τον πολιτισμό και τις ιδεολογίες, το πώς οι κοινότητες χτίζονται και ξαναχτίζονται και το πώς η αντίσταση και ο αγώνας μπορούν να διατηρηθούν και να επεκταθούν. Στην ευρεία αυτή έννοια συμπεριλαμβάνεται και η προσπάθεια αναπαραγωγής της καπιταλιστικής κοινωνίας μέσω της αναπαραγωγής της “εργατικής δύναμης” (με την έννοια της ικανότητάς μας να εργαζόμαστε αλλά και με τη γενικότερη έννοια) όχι μόνο σε καθημερινή βάση αλλά και από γενιά σε γενιά. Ο επαναπροσδιορισμός της αναπαραγωγικής εργασίας ήταν μία από τις κύριες συνεισφορές του κινήματος “Wages for Housework” στη μαρξιστική-φεμινιστική θεωρία.

Σε αυτή τη συνέντευξη, η Federici προβληματίζεται πάνω στα κινήματα Occupy, στην προέλευσή τους και στις δυνατότητές τους.

feder 2

Max Haiven: Ακούμε πολλά γύρω από την προέλευση του κινήματος OWS (Occupy Wall Street) και των άλλων Occupy κινημάτων. Ο κόσμος όμως επισημαίνει ότι τα κινήματα αυτά δεν είναι πρωτοφανή και ότι έχουν διαμορφωθεί με διάφορους τρόπους για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πώς βλέπετε τα κινήματα Occupy, τόσο στη Νέα Υόρκη όσο και γενικότερα, από τη φεμινιστική σκοπιά;

Silvia Federici: Αυτά τα κινήματα εμφανίστηκαν αυθόρμητα αλλά ο αυθορμητισμός τους είναι αρκετά οργανωμένος, όπως διαφαίνεται από τις γλώσσες και τις πρακτικές που υιοθέτησαν καθώς και από την ωριμότητα που υπέδειξαν ως απάντηση στις βίαιες επιθέσεις των αρχών και της αστυνομίας. Αυτό αντανακλά ένα νέο τρόπο άσκησης πολιτικής που αναπτύχθηκε από την κρίση του κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης και των αντιπολεμικών κινημάτων της τελευταίας δεκαετίας. Αυτός ο νέος τρόπος άσκησης της πολιτικής προκύπτει από την αλληλεπίδραση του φεμινιστικού κινήματος και του κινήματος των κοινών. Ο όρος “κίνημα για τα κοινά” αναφέρεται στους αγώνες για τη δημιουργία και την υπεράσπιση των αντικαπιταλιστικών χώρων και κοινοτήτων αλληλεγγύης και αυτονομίας. Εδώ και χρόνια, οι άνθρωποι έχουν εκφράσει την ανάγκη για μία πολιτική που δεν είναι μόνο ανταγωνιστική και η οποία δεν διαχωρίζει το προσωπικό από το πολιτικό αλλά αντιθέτως θέτει τη δημιουργία περισσότερο συνεργατικών και ισότιμων μορφών αναπαραγωγής ανθρώπινων, κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων στο κέντρο της πολιτικής αυτής.

Στη Νέα Υόρκη, για παράδειγμα, εδώ και μερικά χρόνια, λαμβάνει χώρα μία ευρεία συζήτηση μεταξύ των ανθρώπων του κινήματος πάνω στην ανάγκη δημιουργίας “κοινοτήτων φροντίδας” και γενικότερα κολεκτιβοποιημένων μορφών αναπαραγωγής μέσω των οποίων μπορούμε να θέσουμε ζητήματα που απορρέουν από την καθημερινή μας ζωή (όπως το έχουν θέσει οι Craig Hughes και Kevin Van Meter από την κολεκτίβα Team Colors)[1]. Αρχίσαμε να αναγνωρίζουμε ότι για να λειτουργήσουν και να ευδοκιμήσουν τα κινήματά μας, χρειάζεται να είμαστε ικανοί να κοινωνούμε τις εμπειρίες του θρήνου, της ασθένειας, του πόνου, του θανάτου, πράγματα τα οποία συχνά αφήνονται στο περιθώριο ή και έξω από την πολιτική μας δουλειά. Συμφωνούμε ότι τα κινήματα που δεν έχουν στους στόχους τους την αναπαραγωγή, τόσο των μελών τους όσο και της ευρύτερης κοινότητας, δεν μπορούν να επιβιώσουν, δεν είναι αυτοαναπαραγώμενα, κυρίως στις μέρες μας όπου τόσος πολύς κόσμος αντιμετωπίζει κρίσεις στη ζωή του.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, σπουδαίες πηγές έμπνευσης έχουν αποτελέσει η ανταπόκριση της οργάνωσης Act up στην κρίση του AIDS, η αναρχική παράδοση της αμοιβαίας βοήθειας και, πάνω απ’ όλα, η εμπειρία του φεμινιστικού κινήματος, το οποίο κατέστησε σαφές ότι “η επανάσταση ξεκινάει από το σπίτι” και αναδόμησε τις αναπαραγωγικές μας δραστηριότητες και τις κοινωνικές σχέσεις που τις υποστηρίζουν. Αυτή η αλληλεπίδραση του φεμινισμού και του κινήματος των κοινών έχει γεννήσει ποικίλες τοπικές πρωτοβουλίες (κοινοτικοί κήποι, τράπεζες χρόνου, αλληλέγγυες οικονομίες) καθώς επίσης και προσπάθειες να δημιουργηθούν “δομές λογοδοσίας”, σε επίπεδο βάσης, για να αντιμετωπιστούν τυχόν καταχρήσεις στο πλαίσιο του κινήματος χωρίς τη συνδρομή της αστυνομίας. Συχνά, οι πρωτοβουλίες αυτές φαίνονταν να παραμένουν περιορισμένες σε τοπικό επίπεδο και να αδυνατούν να συνδεθούν για να αντιμετωπίσουν το status quo. Τα κινήματα Occupy μας δείχνουν ότι αυτό δεν επαληθεύεται πάντα.

Το κίνημα Occupy αποτελεί επίσης μία συνέχεια του φοιτητικού κινήματος που έχει αναπτυχθεί σε όλη τη Βόρεια Αμερική και διεθνώς τις τελευταίες δεκαετίες ως απάντηση στην εμπορευματοποίηση της εκπαίδευσης. Η ίδια η έννοια της κατάληψης την συνδέει με την τακτική που υιοθέτησαν οι φοιτητές τα τελευταία δύο χρόνια από τη Νέα Υόρκη ως το Berkeley και ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Αυτοί οι φοιτητικοί αγώνες εξέφρασαν την ίδια ανάγκη: όχι μόνο να αντισταθούν στις αρχές αλλά και να παράγουν στιγμές συλλογικής εμπειρίας και αναπαραγωγής υπό διαφορετικούς όρους απ’ αυτούς που θέτει η ανταγωνιστική λογική του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Είναι αξιοσημείωτο ότι κάποιοι από τους νέους ανθρώπους που ξεκίνησαν το OWS ήταν φοιτητές του πανεπιστημίου City University of New York οι οποίοι τον Ιούνιο της φετινής χρονιάς είχαν συμμετάσχει στη δημιουργία του “Bloombergville”, μιας διαμαρτυρίας με τη μορφή κατασκήνωσης μπροστά από το δημαρχείο της Νέας Υόρκης ενάντια στην περικοπή του προϋπολογισμού που σχεδίαζε η διοίκηση του δημάρχου Bloomberg.

feder 3

Επίσης, δεν μπορώ να σταματήσω να σκέφτομαι ότι η εμπειρία των “καταυλισμών”, που στήθηκαν από άστεγους/νεοάστεγους τα τελευταία λίγα χρόνια σε όλη την Αμερική, έχει συνεισφέρει στη μορφοποίηση του συλλογικού φαντασιακού. Οι καταυλισμοί ανακαλούν την ιστορική μνήμη των Hoovervilles και του Bonus Army του μεγάλου κραχ του ’29 όπου χιλιάδες οικογένειες ανέργων και βετεράνων κατασκήνωσαν τόσο για να απαιτήσουν την κυβερνητική επέμβαση όσο και για να επιβιώσουν.

MH: Πολλοί άνθρωποι έχουν επικρίνει τα κινήματα Occupy για το γεγονός ότι αυτά εστιάζουν περισσότερο στα οικονομικά εγκλήματα παρά στο ευρύτερο σύστημα εξουσίας μέρος του οποίου είναι η οικονομία. Ποια είναι η άποψή σας για το γενικό προσανατολισμό του κινήματος;

SF: Δεν νομίζω ότι αυτά τα κινήματα αφορούν αποκλειστικά τα εγκλήματα του οικονομικού κόσμου. Μία επίσκεψη στο OWS και σε μερικά άλλα Occupy που έχουν εξαπλωθεί σε όλη την χώρα θα αποδείκνυε τη μεγάλη ποικιλία των θεμάτων που συζητιούνται, την ποικιλομορφία της οργάνωσης καθώς και τη διαφορετική σύνθεση αυτού του κινήματος. Τα Occupy γίνονται ένα σημείο σύγκλισης για όλα τα είδη των αγώνων: αντίθεση στον πόλεμο, αντίθεση στο σωφρονιστικό σύστημα, υποστήριξη της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης και της μεταρρύθμισης της υγειονομικής περίθαλψης. Τουλάχιστον στις Ηνωμένες Πολιτείες, ένα κίνημα εκπαιδευτικών και φοιτητών για την κατάργηση του φοιτητικού χρέους συντονίστηκε μέσα από τα κινήματα Occupy. Στις 21 Νοεμβρίου ένα κίνημα ενάντια στο φοιτητικό χρέος ξεκίνησε επίσημα από το OWS και τα μέλη του δεσμεύτηκαν την άρνηση εξόφλησης του χρέους τους αν καταφέρουν να συγκεντρώσουν πάνω από ένα εκατομμύριο υπογραφές αντίστοιχων δεσμεύσεων[2]. Το κίνημα Occupy αναπτύσσει επίσης μία εναλλακτική της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας αφού ουσιαστικά έχει γίνει ένα σχολείο άμεσης δημοκρατίας και αυτοδιεύθυνσης.

Πρέπει να προσθέσω ότι, στην παρούσα οικονομική συγκυρία, είναι αδύνατο να αντιμετωπιστούν τα “εγκλήματα” της Wall Street χωρίς την αντιμετώπιση του οικονομικού συστήματος στο σύνολό του και των καταχρήσεών του. Όπως και σε οποιαδήποτε άλλα κινήματα έτσι και στα Occupy υπάρχουν διάφορες πτυχές μέσα τους. Ορισμένοι από τους συμμετέχοντες μπορεί να ικανοποιηθούν απλά με την απόκτηση ενός πιο οργανωμένου τραπεζικού συστήματος ή με την επιστροφή του κεϋνσιανισμού. Αλλά η οικονομική κρίση φέρνει στο φως, με δραματικό τρόπο, το γεγονός ότι η καπιταλιστική τάξη δεν έχει τίποτα να προσφέρει στην πλειοψηφία του πληθυσμού παρά μόνο περισσότερη δυστυχία, περισσότερη περιβαλλοντική καταστροφή και περισσότερους πολέμους.

Τα κινήματα Occupy, σε αυτό το πλαίσιο, αποτελούν χώρους διαμόρφωσης μιας μη-καπιταλιστικής αντίληψης της κοινωνίας και χώρους συγκέντρωσης εκείνων των πρακτικών που τα τελευταία χρόνια έχουν ως στόχο τη δημιουργία αυτής της αντίληψης. Ένα σημάδι του ευρέος πεδίου δράσης αυτού του κινήματος και της ικανότητάς του να συντονίζεται και έξω από το κέντρο του Manhattan είναι ότι στην Αίγυπτο οι άνθρωποι των πλατειών αναγνώρισαν τα κοινά σημεία μεταξύ του κινήματός τους και αυτών του OWS και του Oakland.

Όπως κάποιοι το διατύπωσαν, το κίνημα Occupy είναι το πρώτο παγκοσμίου εύρους αντικαπιταλιστικό κίνημα που εμφανίστηκε στις ΗΠΑ εδώ και πολύ καιρό. Είναι το πρώτο κίνημα σε αυτή τη χώρα που δίνει έκφραση στην αυξανόμενη επανάσταση ενάντια στο παρόν οικονομικό και πολιτικό καθεστώς. Αυτός είναι και ο λόγος που έχει εξαπλωθεί τόσο γρήγορα και έχει ενθουσιάσει το συλλογικό φαντασιακό σε τέτοιο βαθμό.

feder 4

Bonus Army

MH: Πού πιστεύεις ότι οδηγούνται τα κινήματα Occupy; Ποιο θα είναι το στοιχείο που θα κρίνει την επιτυχία τους;

SF: Υπάρχουν ήδη δύο ενθαρρυντικές εξελίξεις σε πορεία. Από τη μία πλευρά τα κινήματα Occupy οργανώνουν ένα δίκτυο μέσα στο οποίο διακινούνται εμπειρίες, πληροφορίες και δομές αμοιβαίας υποστήριξης και από την άλλη διατυπώνουν μία προοπτική για την οικοδόμηση κινητοποιήσεων σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Υπάρχει τώρα ένα σχέδιο για την πραγματοποίηση μιας γενικής συνέλευσης στις 4 Ιουλίου στη Φιλαδέλφεια, η οποία θα αποτελέσει μία δοκιμασία για το “συστατικό” της δύναμης αυτού του κινήματος, το οποίο είναι η ικανότητά του να δημιουργεί νέα μοντέλα κοινωνικής συνεργασίας.

Συμφωνώ όμως και με τον Mike Davis στο γεγονός ότι το κίνημα δεν θα πρέπει να είναι πολύ πρόθυμο στο να παράγει προγραμματικές απαιτήσεις, αντ’ αυτού, θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ανάκτηση των κοινών, στο να κάνει την παρουσία του πιο ορατή και στο να προσεγγίσει άλλες κοινότητες. Αυτό αρχίζει να συμβαίνει με την μετανάστευση των κινημάτων Occupy στις γειτονιές, κάτι το οποίο είναι ουσιαστικό για την ανακατασκευή ενός κοινωνικού ιστού που έχει διαλυθεί μετά από χρόνια νεοφιλελεύθερων μετασχηματισμών και εξευγενισμού και περιαστικοποίησης του χώρου.

Ωστόσο, το πιο κρίσιμο τεστ θα είναι κατά πόσο το κίνημα Occupy έχει την ικανότητα να αντιμετωπίσει τις συνιστώσες που έχουν διαμορφώσει την ιστορία αυτής της ηπείρου. Ξεκάθαρα, δεν μπορούμε να έχουμε μία ισότιμη κοινωνία χωρίς την ανατροπή της κληρονομιάς αιώνων σκλαβιάς, γενοκτονίας και αυτοκρατορικού πολέμου που έχουν αφήσει βαθιά σημάδια και έχουν διαιρέσει το κοινωνικό σώμα. Η αντιμετώπιση του ρατσισμού, της αποικιοκρατίας και των άλλων μορφών καταπίεσης, τόσο μέσα στο κίνημα όσο και στην ευρύτερη κοινωνία και στα θεσμικά της όργανα, θα πρέπει να είναι στο επίκεντρο της πορείας για την δημιουργία ενός νέου “συντάγματος”, οποιασδήποτε μορφής που μπορεί αυτό να πάρει.

Ένα θετικό σημάδι είναι ότι η σύνθεση του κινήματος ήδη ποικίλει, αν και ο βαθμός ποικιλομορφίας διαφέρει στις διάφορες περιοχές της χώρας. Έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που έχουμε να δούμε ένα κίνημα να φέρνει σε επαφή φοιτητές, νοσηλευτές, βετεράνους, ριζοσπάστες και συνδικαλιστές με μετανάστες και ανθρώπους υπό την σημαία και την καθοδήγηση κοινοτικών οργανώσεων βάσης. Τα βασικά ζητήματα είναι κατά πόσο αυτό το κίνημα μπορεί να αποτελέσει τη γέφυρα προς τα εκατομμύρια των κρατουμένων στις φυλακές των ΗΠΑ και στους πολύ περισσότερους που δεν μπορούν να πάρουν τα χρήματά τους από τις τράπεζες επειδή δεν έχουν τραπεζικούς λογαριασμούς και κατά πόσο η ατζέντα του κινήματος συμπεριλαμβάνει ένα τέλος στην ποινικοποίηση των παράνομων μεταναστών και στην πολιτική των απελάσεων.

feder 5

MH: Είναι ο φεμινισμός κρίσιμης σημασίας για αυτό το κίνημα, και αν ναι με ποιο τρόπο;

SF: Ο φεμινισμός συνεχίζει να είναι κρίσιμος για αυτό το κίνημα για διάφορους λόγους και με ενθαρρύνει το γεγονός ότι πολλές νέες γυναίκες σήμερα αυτοπροσδιορίζονται ως φεμινίστριες, παρά την τάση των προηγούμενων χρόνων να απορρίπτεται ο φεμινισμός ως απλώς “πολιτική ταυτότητα”.

Καταρχήν, πολλά από τα ζητήματα που αποτέλεσαν τις απαρχές του κινήματος των γυναικών δεν έχουν επιλυθεί. Από ορισμένες απόψεις, η θέση των γυναικών έχει επιδεινωθεί. Παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες γυναίκες έχουν πρόσβαση στην αμειβόμενη απασχόληση, οι βασικές αιτίες του σεξισμού είναι ακόμα στη θέση τους. Ακόμα έχουμε μία άνιση σεξουαλική διαίρεση της εργασίας, καθώς η αναπαραγωγική διαδικασία παραμένει κατά κύριο λόγο υπό την ευθύνη της γυναίκας, ακόμα και όταν αυτή δουλεύει εκτός σπιτιού, και καθώς η αναπαραγωγική εργασία εξακολουθεί να είναι υποτιμημένη σε αυτή την κοινωνία. Αν και είμαστε λιγότερο εξαρτημένες από μεμονωμένους άνδρες, εξακολουθούμε να εξαρτώμαστε από την πατριαρχική οργάνωση της εργασίας και των κοινωνικών σχέσεων, κάτι που υποβαθμίζει τις γυναίκες. Στην πραγματικότητα, βλέπουμε μία νέα αρρενοποίηση της κοινωνίας με την εξύμνηση του πολέμου και την αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση της καθημερινής ζωής. Οι στατιστικές μιλούν ξεκάθαρα: Οι γυναίκες έχουν την μεγαλύτερη εργασιακή εβδομάδα και κάνουν την περισσότερη απλήρωτη εργασία παγκοσμίως, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των φτωχών τόσο στις ΗΠΑ όσο και στον υπόλοιπο κόσμο και πολλές είναι πρακτικά στειρωμένες επειδή δεν μπορούν να αντέξουν το οικονομικό βάρος των παιδιών. Εν τω μεταξύ, η ανδρική βία κατά των γυναικών αυξάνεται αντί να μειώνεται, όχι μόνο σε ατομικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο θεσμών: Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, ο αριθμός των γυναικών στη φυλακή έχει πενταπλασιαστεί από τη δεκαετία του ’80.

Για όλους αυτούς τους λόγους ο φεμινισμός είναι ζωτικής σημασίας για το κίνημα Occupy. Σίγουρα δεν μπορεί κανείς να έχει ένα “βιώσιμο” κίνημα εάν δεν αντιμετωπιστούν οι άνισες σχέσεις εξουσίας μεταξύ γυναικών και ανδρών και η ανδρική βία κατά των γυναικών.

Είμαι πεπεισμένη ότι το κίνημα Occupy έχει πολλά να μάθει από το όραμα της ισότητας των δύο φύλων μέσα στη κοινωνία, κάτι που ανέπτυξε το φεμινιστικό κίνημα στη ριζοσπαστική του φάση, το οποίο ήταν επίσης πηγή έμπνευσης για τα queer και τα οικολογικά κινήματα. Η συναινετική διαδικασία λήψης αποφάσεων, η έλλειψη εμπιστοσύνης στους ηγέτες και η ιδέα ότι πρέπει κανείς να προδιαγράψει τον κόσμο που θέλει και να τον δημιουργήσει μέσω των δράσεων και των οργανώσεών του είναι πράγματα που αναπτύχθηκαν από ριζοσπαστικά φεμινιστικά κινήματα. Το πιο σημαντικό είναι ότι το ριζοσπαστικό φεμινιστικό κίνημα άρχισε να αντιμετωπίζει το ζήτημα των άνισων σχέσεων εξουσίας μέσα στο κίνημα και στην κοινωνία, για παράδειγμα, με τη δημιουργία χώρων όπου οι γυναίκες μπορούσαν να εκφράσουν τα προβλήματα ανάλογα με τις συνθήκες τους, κάτι που έκαναν και τα κινήματα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα κινήματα των μαύρων. Ο φεμινισμός έχει επίσης προωθήσει μία ηθική φροντίδας και αδελφότητας και έναν σεβασμό απέναντι στα ζώα και τη φύση κάτι που είναι ζωτικής σημασίας για το κίνημα Occupy και πιστεύω ότι έχει διαμορφώσει ήδη τις πρακτικές του. Έχω εντυπωσιαστεί από την ανοχή και υπομονή που επιδεικνύουν οι άνθρωποι ο ένας στον άλλο στις γενικές συνελεύσεις, κάτι που είναι μεγάλο επίτευγμα σε σύγκριση με τις συχνά θηριώδεις μορφές συμπεριφοράς που ήταν χαρακτηριστικές στα κινήματα της δεκαετίας του ’60.

feder 6

MH: Πού εντοπίζετε το φεμινισμό σε αυτό το κίνημα και τι συμπεραίνετε από τις δυναμικές των δύο φύλων όπως τις έχετε παρατηρήσει και αντιμετωπίσει;

SF: Δεν θέλω να είμαι υπερβολικά αισιόδοξη, αλλά μου φαίνεται ότι οι φεμινίστριες εκπροσωπούνται καλά σε αυτό το κίνημα αν και θα ήταν αφελές να φανταστούμε ότι αυτό θα ήταν αρκετό για να εξαλειφθεί ο σεξισμός. Ένα σχετικό άρθρο που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο The Nation τόνισε: “Οι γυναίκες βρίσκονται παντού”: μιλούν στις γενικές συνελεύσεις, οργανώνουν εκπαιδευτικά φόρουμ, φτιάχνουν βίντεο, λειτουργούν το κέντρο πληροφόρησης και διαδίδουν πληροφορίες, μέσω των blogs, στο διαδίκτυο[3]. Στο OWS, πριν από την έξωση, δημιούργησαν έναν χώρο γυναικών, μία σκηνή “από τις γυναίκες για τις γυναίκες”, που λειτουργούσε ως αυτόνομη ζώνη ασφάλειας. Αυτά είναι ό,τι έμαθα στις επισκέψεις μου στο OWS και στις διαδικτυακές μου μελέτες πάνω στα υπόλοιπα κινήματα Occupy.

Αυτό που είναι ιδιαίτερα ελπιδοφόρο είναι η ποικιλομορφία των γυναικών που είναι ενεργές και παρούσες στα κινήματα Occupy: αυτά τα κινήματα συνενώνουν λευκές και έγχρωμες γυναίκες, νέες και γυναίκες με άσπρα μαλλιά. Βλέπω επίσης την επιρροή του φεμινισμού στο γεγονός ότι αυτό το κίνημα τοποθετεί την αναπαραγωγή του στο κέντρο της οργάνωσής του. Το μάθημα του φεμινιστικού κινήματος, το οποίο είναι ότι δεν μπορεί κανείς να διαχωρίσει την πολιτική μαχητικότητα από την αναπαραγωγή της καθημερινής του ζωής, στην πραγματικότητα πρέπει κανείς να φέρνει την επανάσταση στις αναπαραγωγικές του σχέσεις προκειμένου να συμμετέχει στον αγώνα, εφαρμόζεται τώρα σε μία ευρεία κλίμακα, συμπεριλαμβάνοντας τη δημιουργία της ελεύθερης διανομής τροφίμων, που βρίσκεται σε εξέλιξη, την οργάνωση ομάδων καθαριότητας και ιατρικών ομάδων και τις δραστηριότητες των ομάδων εργασίας, οι οποίες συζητούν καθημερινά όχι μόνο τις γενικές αρχές και εκστρατείες αλλά και όλα τα θέματα που αφορούν την καθημερινή συνύπαρξη. Το γεγονός ότι το OWS, μετά την εκδίωξή του από την πλατεία Ελευθερίας, δεν αποτελεί πλέον μια μόνιμη κατασκήνωση, δεν αναιρεί αυτό το στοιχείο. Εκατοντάδες Occupy λαμβάνουν χώρα σήμερα σε όλες τις ΗΠΑ και σε όλο τον κόσμο. Η απώλεια της κατασκήνωσης στην Πλατεία Ελευθερίας στην Νέα Υόρκη είναι μόνο η αρχή μιας νέας φάσης του κινήματος. Ας ελπίσουμε ότι θα είναι μια φάση κατά την οποία το οικοδόμημα της αναπαραγωγής των “κοινών” θα πάρει νέο νόημα και διάσταση. Στην πραγματικότητα, σύντομα το κίνημα θα πρέπει να ξεκινήσει να θέτει το ερώτημα του πώς θα δημιουργήσει ένα αναπαραγωγικό δίκτυο εκτός αγοράς, για παράδειγμα, με την σύνδεσή του με τα υπάρχοντα εγχειρήματα περί αστικών καλλιεργειών και με τις άλλες συνιστώσες της αλληλέγγυας οικονομίας.

feder 7

MH: Από την οικονομική κρίση του 2008 και έπειτα, έχουμε ακούσει πολλές απόπειρες κατανόησης και κριτικής του συστήματος, τόσο από φιλελεύθερους κριτές όσο και από μαρξιστές και άλλους αριστερούς. Αλλά δεν έχουμε ακούσει πολλές φεμινιστικές επεξηγήσεις. Πώς είναι μια φεμινιστική κριτική του οικονομικού καπιταλισμού;

SF: Ο οικονομικός καπιταλισμός δεν είναι διαφορετικής φύσης από τον καπιταλισμό γενικά. Η ιδέα, ότι υπάρχει υγιέστερος τρόπος παραγωγής βασιζόμενος στον καπιταλισμό, είναι μια ψευδαίσθηση που πρέπει να εγκαταλείψουμε. Η ιδέα αυτή αγνοεί το γεγονός ότι ο οικονομικός καπιταλισμός βασίζεται επίσης, αν και με πιο πλάγιο τρόπο, στην παραγωγή και στις άνισες και εκμεταλλευτικές ταξικές σχέσεις. Έτσι, η φεμινιστική κριτική του οικονομικού καπιταλισμού δεν μπορεί να διαφέρει ουσιαστικά από την κριτική κάθε άλλης μορφής καπιταλισμού. Παρόλα αυτά, κοιτώντας τον οικονομικό καπιταλισμό από την σκοπιά των γυναικών, μπορούμε να αποκτήσουμε μια εικόνα για ορισμένους τρόπους με τους οποίους η καθημερινή μας αναπαραγωγή και η σχέση μεταξύ των γυναικών και του κεφαλαίου έχουν αλλάξει.

Βλέπουμε ότι οι οικονομικές συναλλαγές, πιστωτικές κάρτες, φοιτητικά δάνεια, υποθήκες, έχουν γίνει μέρος των καθημερινών μας μέσων διαβίωσης. Όπως οι άντρες εργαζόμενοι, έτσι και οι γυναίκες έχουν στηριχθεί σε αυτές τις συναλλαγές με σκοπό να ανταπεξέλθουν στις επιθυμίες τους και να τις ικανοποιήσουν. Αυτό από μόνο του δείχνει ότι ο κόσμος της οικονομίας δεν ανήκει σε μια φανταστική σφαίρα καπιταλιστικών σχέσεων, αλλά φτάνει όλο και πιο βαθιά στη ζωή μας μέρα με την μέρα. Αυτό σημαίνει επίσης ότι τώρα όλο και περισσότερες γυναίκες έρχονται ευθέως αντιμέτωπες με αυτόν τον κόσμο παρά εμμέσως, με την μεσολάβηση του αντρικού μισθού, στην περίπτωση των γυναικών που εργάζονταν αποκλειστικά στο σπίτι, ή με την μεσολάβηση του κράτους, στην περίπτωση των διαφόρων μορφών κοινωνικής υποστήριξης. Πράγματι, με την εμπλοκή χρηματιστικού κεφαλαίου στη λειτουργία της καθημερινής μας ζωής, η χρηματιστικοποίηση έχει γίνει ένας από τους κύριους λόγους αντιπαράθεσης μεταξύ των γυναικών και του κεφαλαίου και αυτό είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο.

Βλέπουμε τις ίδιες δυναμικές στην ανάπτυξη της μικρο-πίστωσης στην Αφρική, τη Λατινική Αμερική και σε τμήματα της Ασίας. Η μικρο-οικονομία έχει γίνει ένα από τα κύρια εργαλεία με τα οποία οι διεθνείς οργανισμοί έχουν προσπαθήσει να θέσουν ολόκληρο το γυναικείο πληθυσμό που συμμετέχει σε οικονομίες διαβίωσης υπό τον έλεγχο των διεθνών νομισματικών σχέσεων. Αυτό επιτυγχάνεται με την ενθάρρυνση των γυναικών αυτών να δουν τους εαυτούς τους ως επιχειρηματίες της αγοράς και να πάρουν δάνεια για τις μικρές τους επιχειρήσεις. Ενώ αυτά τα προγράμματα έχουν προωθηθεί σε μεγάλο βαθμό από επενδυτές, τράπεζες και “αναπτυξιακούς” ειδήμονες στον παγκόσμιο Βορρά, έχουν αποδειχθεί ότι αποτελούν τμήματα μιας επίμαχης πολιτικής που κατευθύνεται στις γυναίκες παγκοσμίως. Η πολιτική αυτή, δεδομένου ότι απέχει κατά πολύ από την χειραφέτηση της γυναίκας, τις μετατρέπει σε οφειλέτες και με αυτόν τον τρόπο μεταμορφώνει τις καθημερινές μικρο-αναπαραγωγικές δραστηριότητες σε πηγές αξίας που συσσωρεύεται σε άλλους. Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. στη Βολιβία το 2002) οι γυναίκες πολιόρκησαν τις τράπεζες στις διαμαρτυρίες κατά των χρεών τους και κατά των εκβιαστικών πολιτικών που εφαρμόζουν οι τράπεζες και οι δανειστές. Υπήρξαν επίσης περιπτώσεις γυναικών που απαγχονίστηκαν επειδή δεν μπορούσαν να αποπληρώσουν τα χρέη τους.

feder 8

Η κατάσταση αυτή δείχνει ότι όταν μιλάμε για “οικονομική κρίση” πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί και να μην θεωρούμε ότι μιλάμε για μια και μόνο πραγματικότητα. Το γεγονός ότι οι γυναίκες, τόσο στο Βορρά όσο και στο Νότο, έχουν επωμισθεί τεράστια χρέη μέσω πιστωτικών καρτών, δανείων και μικρo-πιστώσεων αποτελεί από μόνο του μια οικονομική κρίση.

Όσον αφορά την άλλη οικονομική κρίση, αυτή που ανακήρυξε το κεφάλαιο το 2008 και συνεχίζεται έως και σήμερα, μπορούμε να δούμε ότι αποτελεί μια στροφή σε μια διαδικασία που εκτυλίσσεται εδώ και 35 χρόνια, αρχής γενομένης από τα μέσα της δεκαετίας του ’70, όταν έγραψα την πρώτη μου μελέτη πάνω στις γυναίκες και την κρίση[4].

Από τότε, ο παγκόσμιος καπιταλισμός έχει εξαπολύσει μια συνεχή επίθεση κατά των μέσων διαβίωσης των ανθρώπων και των γυναικών ειδικότερα. Αυτό ήταν ιδιαιτέρως καταστροφικό για τις γυναίκες της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας. Η διαφορά σήμερα είναι ότι η κρίση έχει πλήξει τους πληθυσμούς που μέχρι τώρα δεν είχαν τίποτε άλλο να χάσουν και έχει επεκταθεί και σε σχετικά εύπορους ανθρώπους στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Αλλά οι στόχοι της κρίσης είναι προβλέψιμοι καθώς και οι επιπτώσεις που έχει στις γυναίκες. Δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι οι εκθέσεις για το θέμα αυτό που προέρχονται από διεθνή Ινστιτούτα (όπως τα Ηνωμένα Έθνη) είναι όλο και πιο στερεότυπες. Για άλλη μια φορά, ακούμε ότι “τα συμβατικά εννοιολογικά πλαίσια που χρησιμοποιούνται για το σχεδιασμό των μακρο-οικονομικών πολιτικών των δυο φύλων είναι τυφλά”. Ακούμε ότι “οι γυναίκες στην οικονομική κρίση φέρουν δυσανάλογη επιβάρυνση”, κάτι που θα έχει αρνητικό αντίκτυπο στην πρόσβασή τους στην παιδεία και στην υγειονομική περίθαλψη. Μας λένε ότι η κρίση “απειλεί τα πενιχρά εισοδήματα των γυναικών” και θα οδηγήσει στην περαιτέρω επέκταση της απλήρωτης και της μαύρης εργασίας τους. Πόσες φορές έχουμε ακούσει αυτούς τους θρήνους, συχνά από γυναίκες (συμπεριλαμβανομένων και κάποιων που αυτοαποκαλούνται φεμινίστριες) οι οποίες είναι απόλυτα συνένοχες με το θεσμικό σύστημα το οποίο είναι υπεύθυνο για τις πολιτικές που τοποθέτησαν την κρίση στην πρώτη θέση, και πάνω από την οποία ρίχνουν τώρα κροκοδείλια δάκρυα;

Είναι σαφές ότι για άλλη μία φορά οι εργοδότες και το κράτος προσδοκούν ότι το κόστος των νέων προγραμμάτων λιτότητας που εισάγονται θα το επωμιστούν οι γυναίκες, οι οποίες θα αντισταθμίσουν τις περικοπές στις κοινωνικές παροχές και το αυξημένο κόστος των τροφίμων, των καυσίμων και της στέγης με επιπλέον εργασία, τόσο στο σπίτι όσο και έξω από αυτό. Αυτό αφορά και το πρόγραμμα “Big Society” (μεγάλη κοινωνία) του βρετανού πρωθυπουργού David Cameron: Τη μεταφορά του κόστους της αναπαραγωγής από την κοινωνία στις γυναίκες, χωρίς να τους ενδιαφέρει να απαιτήσουν τη μεγαλύτερη συμμετοχή των εταιρειών και του κεφαλαίου παρ’ όλο που στην πραγματικότητα κεφάλαιο και εταιρείες εξαρτώνται από αυτή την αναπαραγωγή. Η οικονομική κρίση είναι ένα πρόσχημα για την επέκταση τέτοιων πολιτικών. Αλλά, εάν το κίνημα Occupy είναι ένα σημάδι της αναμενόμενης αντίδρασης σε αυτή τη νέα επίθεση στα μέσα παραγωγής μας τους ερχόμενους μήνες, η κρίση αυτή μπορεί να αποτύχει.

feder 9

MH: Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη διαγενεακή μάθηση στα κινήματά μας;

SF: Τη δεκαετία του ’60 υπήρχε ένα ρητό που έλεγε πως αν ήσουν πάνω από 30 ήσουν ήδη στην άλλη πλευρά. Αυτό ποτέ δε λειτούργησε με αυτόν τον τρόπο και η συμβολή των ακτιβιστών από την παλαιότερη γενιά ήταν πάντα σημαντική για το κίνημα. Σήμερα όμως οι ακτιβιστές είναι σίγουρα πιο ανοιχτοί στη διαγενεακή μάθηση. Το ερώτημα όμως είναι τι είδους δομές είναι απαραίτητες για να καταστεί δυνατή η διαβίβαση της γνώσης και η συνεργασία μεταξύ των γενεών; Το να συγκεντρώνεις αρχεία και το να αναπαράγεις υλικό είναι σημαντικά βήματα αλλά δεν είναι αρκετά. Νομίζω ότι σήμερα οι ακτιβιστές πρέπει να επανεξετάσουν την ιστορία των κινημάτων της δεκαετίας του ’60, τις συνεισφορές, τα όριά τους και τα ζητήματα που άφησαν ανοιχτά, με τον ίδιο τρόπο που τα κινήματα ανακατασκεύασαν την ιστορία του εργατικού κινήματος και της παλιάς αριστεράς της περιόδου πριν και μετά τον πόλεμο.

Σκέφτομαι, για παράδειγμα, την ιστορία του φεμινιστικού κινήματος. Η ιστορία του έχει διαστρεβλωθεί σε τέτοιο βαθμό από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και από την υπαγωγή του στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, που πολλές νέες γυναίκες τα τελευταία χρόνια έχουν διαχωρίσει τη θέση τους από αυτό. Αλλά αυτές οι γυναίκες ανακαλύπτουν ότι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πολλά από τα ίδια προβλήματα που οδήγησαν στην ίδρυση του κινήματος για την απελευθέρωση της γυναίκας, του “Women’s Liberation”. Εδώ δεν αναφέρομαι μόνο στο γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία σεξισμού μέσα σε κοινωνικά κινήματα, αλλά και στο γεγονός ότι, στην καλύτερη των περιπτώσεων, οι γυναίκες σήμερα μπορούν να επιτύχουν κάποια οικονομική ανεξαρτησία μόνο με το κόστος του “να γίνουν σαν τους άνδρες”. Το κόστος αυτό περιλαμβάνει την αποδοχή του εργασιακού καθεστώτος, κάτι που δεν αφήνει περιθώρια για άλλες σχέσεις, όπως είναι τα παιδιά, οι φίλοι, η οικογένεια και ο πολιτικός ακτιβισμός. Έχω ακούσει επίσης ξανά και ξανά νέες γυναίκες να καταγγέλλουν την απαίτηση στους χώρους εργασίας να είναι “θηλυκές” και ανταγωνιστικές ταυτόχρονα. Σε αυτά προσθέστε και το γεγονός ότι πολλά από τα επιτεύγματα του φεμινισμού βρίσκονται σε κίνδυνο. Για παράδειγμα, το δικαίωμα στην άμβλωση δέχεται συνεχώς επιθέσεις και μειώνεται η πρόσβαση των γυναικών σε αυτή. Στις ΗΠΑ πολλές πολιτείες προσπαθούν να περάσουν νόμους οι οποίοι επεκτείνουν σε μεγάλο βαθμό τον κυβερνητικό έλεγχο πάνω στην γυναικεία αναπαραγωγική ικανότητα, για παράδειγμα, καθιστώντας δυνατή την κατηγορία εγκύων για φόνο όταν αυτές συμμετέχουν σε οποιαδήποτε δραστηριότητα η οποία μπορεί να θεωρηθεί επιζήμια για το έμβρυο. Επί του παρόντος, γύρω στις 50 γυναίκες βρίσκονται αυτή τη στιγμή στη φυλακή με αυτήν την κατηγορία. Πράγματι, όλα αυτά τα χρόνια, έχουμε διαπιστώσει ότι κανένα γυναικείο όφελος δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Είμαι πεπεισμένη ότι η εκμάθηση της ιστορίας των αγώνων του παρελθόντος είναι ζωτικής σημασίας σε αυτό το πλαίσιο, δεδομένου ότι μας επιτρέπει να καταλάβουμε αυτό που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε.

Γενικότερα, υπάρχει μία μεγάλη συσσώρευση γνώσης που πρέπει να αφομοιωθεί ούτως ώστε οι νέοι ακτιβιστές να μην επαναλάβουν τα λάθη του παρελθόντος. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε το νέο και ειδικότερα τους αγώνες του σήμερα και θα μπορέσουμε να μάθουμε να προβλέπουμε τις στρατηγικές που αναπτύσσουν οι εξουσιαστές μας στην προσπάθειά τους να μας αναχαιτίσουν. Με αυτά γίνεται σαφές ότι τα σημερινά κινήματα Occupy είναι μία σπουδαία στιγμή ανταλλαγής γνώσεων μεταξύ των γενεών και είμαι βέβαιη ότι, καθώς το κίνημα μεγαλώνει, νεότεροι ακτιβιστές θα δουν την ανάγκη επανοικιοποίησης του ριζοσπαστικού παρελθόντος. Με αυτόν τον τρόπο, ακτιβιστές από παλαιότερες γενιές, όπως εγώ, θα είναι σε θέση να γιορτάσουν το νέο σε αυτό το κίνημα παρά να προσπαθούν να βάλουν νέο κρασί σε παλιά μπουκάλια.

Σημειώσεις

[1] http://www.whirlwinds.info/

[2] http://occupystudentdebtcampaign.com/

[3] https://www.thenation.com/

[4] “Wages For Housework and the Crisis” (Φεβρουάριος 1975). Παρουσιάστηκε στο διεθνές συνέδριο Wages For Housework που έγινε στο Τορόντο το 1975.

Πηγή: http://www.rebelnet.gr/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ