Menu
14 / 12 / 2017 - 04:35 am
A Site By Your Side
A+ A A-

prosegiseis as8

Ντίνα Βαΐου, Γιώργος Μαρνελάκης, Ρούλη Λυκογιάννη

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών
ΔΠΜΣ: Αρχιτεκτονική και Σχεδιασμός του Χώρου
Κατεύθυνση: Πολεοδομία και Χωροταξία

Το ζήτημα των Σεγκρίων και η θεωρία της επιτελεστικότητας

Ράνια Μαρκαντά

Αθήνα, Σεπτέμβριος 2012

Γ Μέρος) Η σύνδεσή τους

Θεωρώντας ότι έχει γίνει μια πρώτη γνωριμία και επεξήγηση τόσο των εννοιών της φεμινιστικής θεωρίας με τις οποίες η παρούσα μεταπτυχιακή εργασία ασχολείται, όσο και του διηγήματος που αναλύεται, ακολουθεί μια προσπάθεια ανίχνευσης των τρόπων με τους οποίους το έργο αυτό προϋποθέτει, αναπαράγει ή αμφισβητεί και ανατρέπει τις συγκεκριμένες αντιλήψεις για το φύλο και τη σεξουαλικότητα.

i) Το φύλο ως απόρροια των βιολογικών χαρακτηριστικών, η ανάγκη επιβεβαίωσης της έμφυλης ταυτότητας και οι σχέσεις εξουσίας

Όσον αφορά την εντύπωση συνέχειας που δινόταν, μεταξύ του βιολογικού και κοινωνικού φύλου, σύμφωνα με τη θεωρία της επιτελεστικότητας το φύλο δεν αποτελεί απόρροια του βιολογικού φύλου, αλλά υποδηλώνει τις κοινωνικές διαδικασίες μέσω των οποίων καθιερώνεται και νομιμοποιείται πολιτισμικά -με όρους αδιαμφισβήτητης αλήθειας- η φυσική θεμελίωση του φύλου[13]. Το φύλο δεν αποτελεί δηλαδή ταυτότητα που προηγείται της κοινωνικής ζωής, αλλά ιστορικό και κοινωνικο-πολιτισμικό τέχνημα που παράγεται συνεχώς μέσω της επαναλαμβανόμενης προσομοίωσης του ιδεώδους της «κανονικής» έμφυλης ταυτότητας.

Πιο συγκεκριμένα, αποδομείται το επιστημολογικό ιδίωμα της διάκρισης ανάμεσα στο λεγόμενο «βιολογικό φύλο», ως το υποτιθέμενο υπόστρωμα φύσης πάνω στο οποίο το κοινωνικό νόημα λαμβάνει χώρα, και το «κοινωνικό φύλο», ως το υποτιθέμενο εποικοδόμημα που ιστορικά έπεται και εγγράφεται πάνω στο προϋπάρχον θεμέλιο της φυσικής καταβολής. Όπως αναφέρει και η Αθανασίου, σώμα και φύλο δεν συνδέονται κατ’ ανάγκη μεταξύ τους με σχέση φυσικής και πάγιας συνέχειας αιτίου (βιολογική προδιαγραφή) και αιτιατού (κοινωνικός επικαθορισμός)[14]. Αντίθετα, εκλαμβάνονται με όρους ασταθούς και ατελούς επιτέλεσης σε συγκεκριμένες συνθήκες λόγου και εξουσίας.

Στο «Ζήτημα των Σεγκρίων» αυτή η διάκριση δεν γίνεται σαφώς κατανοητή. Η «μοίρα» των ανδρών φαίνεται να προκαθορίζεται από το βιολογικό τους φύλο. Θεωρείται ακριβώς ως το αίτιο για την μετέπειτα ζωή τους. Σε αναφορά από γυναίκα παρατηρήτρια γράφτηκε:

«...Αγωνίσματα, αθλητές, όμορφοι γεννήτορες. Ένα είδος υποχρεωτικής εμμονής. Δεδομένης της κατάστασής τους, χρειάζονται δυνατούς και υγιείς άντρες στο γαμιστρώνα τους. Πρόκειται για μια κοινωνική επιλογή που ενισχύει τη φυσική επιλογή...».

prosegiseis as10

Ενώ σε απόσπασμα της αυτοβιογραφίας ανδρός που αναμείχθηκε στα γεγονότα που οδήγησαν στην ψήφιση του Νόμου της Ανοιχτής Πύλης βρέθηκαν τα εξής:[15]

«...Ακολούθησαν ασφαλώς συζητήσεις και ομιλίες γύρω από τις απρόβλεπτες συνέπειες του Νόμου της Ανοιχτής Πύλης, τη πρέπουσα θέση των ανδρών, τις ανδρικές ικανότητες και τους περιορισμούς, του φύλου ως πεπρωμένο. Πάντα υπήρχε κάποια γυναίκα που μιλούσε σκυθρωπά για την έμφυτη βία και την ανευθυνότητα των αρσενικών, τη βιολογική αδυναμία τους να συμμετάσχουν σε κοινωνικές και πολιτικές αποφάσεις...»

Το να επιτελεί κανείς το φύλο του με λάθος τρόπο, επιφέρει μια σειρά από κυρώσεις τόσο ρητές όσο και άρρητες. Το να το επιτελεί με τον σωστό τρόπο επιβεβαιώνει ότι τελικά υπάρχει μια ουσιακή διάσταση στην έμφυλη ταυτότητα. Η ανάγκη αυτής της επιβεβαίωσης, και το ότι ο πολιτισμός τιμωρεί η περιθωριοποιεί όσους/ες δεν επιτελούν σωστά την αυταπάτη της έμφυλης ταυτότητας, αποτελεί επαρκή ένδειξη ότι, σε ένα βαθμό, υπάρχει η κοινωνική επίγνωση πως η αλήθεια ή το ψεύδος του φύλου είναι μονάχα ζήτημα κοινωνικής επιβολής και καθόλου οντολογικής αναγκαιότητας.

Ακόμη και στο κείμενο, η επιμονή στην επαναληψιμότητα υποδεικνύει την ατελή επιτυχία των έμφυλων ταυτοτήτων. Οι άνδρες συνεχώς αναγκάζονται να επιδείξουν τα ανδροπρεπή τους χαρακτηριστικά, βρίσκονται σε διαρκή ανταγωνισμό όσον αφορά στα αθλήματα και τις σεξουαλικές τους αποδόσεις. Μια σειρά από δράσεις με έμφυλο πρόσημο, οι οποίες αναφέρονται και αργότερα, επαναλαμβάνονται συνεχώς ενισχύοντας την ταυτότητα που τους έχει αποδοθεί. Αυτή η διαρκής ανάγκη επιβεβαίωσης των έμφυλων ταυτοτήτων φανερώνει αυτόν ακριβώς τον τελούμενο χαρακτήρα τους.

prosegiseis as11

Όσον αφορά στις συνθήκες και τις σχέσεις εξουσίας που δομούν την έμφυλη ταυτότητα, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι, σύμφωνα με την θεωρία της επιτελεστικότητας, το φύλο δεν υπάρχει πριν από αυτές τις σχέσεις εξουσίας που καθιστούν την έμφυλη κανονικότητα θεμελιακή όψη της αναγνωρίσιμης ανθρώπινης υποκειμενικότητας. Αντίθετα, το έμφυλο υποκείμενο συγκροτείται από αυτές και μέσα σ’ αυτές. Τα υποκείμενα εκείνα που δεν επιτελούν τα φύλο τους σύμφωνα με τα καθιερωμένα καθωσπρέπει της έμφυλης διπολικότητας και της ετεροφυλοφιλίας μπορεί να υποστούν ακόμη και κυρώσεις. Το έμφυλο υποκείμενο αναδύεται ως προϊόν ενός πειθαρχικού καθεστώτος εμφυλοποίησης. Η μορφή εξουσίας που επιβάλει τη συγκρότηση συγκεκριμένων έμφυλων ταυτοτήτων δεν έχει μόνο χαρακτήρα θεσμικό. Αυτή η μορφή εξουσίας μπορεί να έχει διαφορετικό χαρακτήρα πιο κοντά στην Φουκοική ανάλυση. Το φύλο δηλαδή, δεν είναι απλώς δικαιακή αλλά πειθαρχική μορφή εξουσίας, δεν είναι νόμος (που επιβάλλεται) αλλά νόρμα (που υποβάλλεται).

Στο κείμενο περιγράφονται πολλές τέτοιες μορφές εξουσίας που επιβάλουν τη διατήρηση ενός καθιερωμένου προτύπου. Ενδεικτικά θα μπορούσαν να αναφερθούν τα εξής:

«...Τα αγόρια φεύγουν από τη φροντίδα των γυναικών στα ένδεκα χρόνια τους και οδηγούνται στο κάστρο, όπου και εκπαιδεύονται όπως αρμόζει σε έναν άνδρα...»

«...τα αγόρια που βρίσκονταν εκεί μερικούς μήνες ή λίγα χρόνια πριν από μένα παροτρύνονταν να ταπεινώσουν και να κακοποιήσουν κάθε νεοφερμένο για να τον κάνουν άνδρα..»

«...Ο Άρχοντας Φασό απεχθανόταν την ομοφυλοφιλία των ενηλίκων και θα επανέφερε την ποινή του θανάτου αν το επέτρεπε το Δημοτικό Συμβούλιο. Ταυτόχρονα, όμως, ενθάρρυνε τα μεγαλύτερα αγόρια να βιάζουν τα εντεκάχρονα και τα δωδεκάχρονα, θεωρώντας το μια ανδροπρεπή συμπεριφορά...»

«...Η γενετική τους ανισορροπία έχει δημιουργήσει μια κοινωνία στην οποία οι άνδρες έχουν όλα τα προνόμια και οι γυναίκες όλη την εξουσία. Προφανώς πρόκειται για μια σταθερή διευθέτηση...»

prosegiseis as12

ii) «Κανονιστικές μυθοπλασίες» «Σημαδεμένες δράσεις» «Στυλιζάρισμα» – Ανδρικές και γυναικείες δραστηριότητες

Σύμφωνα με την Butler οι έμφυλες κατηγορίες είναι «κανονιστικές μυθοπλασίες» που παράγονται μέσα από επαναλαμβανόμενες κοινωνικές τελετουργίες της εξιδανικευμένης κανονικότητας. Το φύλο θεωρητικοποιείται ως κοινωνικό κατασκεύασμα μέσω επιτελεστικής επανάληψης (performative reiteration) σωματικών πρακτικών στις οποίες συμπυκνώνεται η κανονιστική μυθοπλασία ενός αυθεντικού και κοινωνικά αναγνωρίσιμου έμφυλου εαυτού. Η διαρκής επιτελεστικότητα είναι μια διαρκώς ατελής και διαρκώς αστάθμητη διαδικασία υλοποίησης του ηγεμονικού ιδεώδους. Σύμφωνα με τον Σ. Σταυρίδη, η έμφυλη ταυτότητα αποτυπώνεται στο σώμα όχι εξαιτίας των βιολογικών του χαρακτηριστικών αλλά εξαιτίας της εγχάραξης δεξιοτήτων προσημασμένων κοινωνικά. Οι σημαδεμένες δράσεις, όπως τις ονομάζει, εκδηλώνουν τις έμφυλες ταυτότητες καθώς αρθρώνουν τις δραστηριότητες των μελών μιας κοινωνίας. Πιο συγκεκριμένα αναφέρεται στις δράσεις αυτές λέγοντας: «...Oι σημαδεμένες δράσεις μπορεί να είναι εξαιρετικά σύντομες, οριακές στη μοριακότητά τους, όπως είναι οι κινήσεις των ματιών σε ένα βλέμμα απορίας, του χεριού όταν χτενίζει τα μαλλιά ή των ποδιών στο βήμα ενός περιπάτου. Μπορεί όμως και να συνιστούν αυτοτελή σύνολα πράξεων, όπως είναι για παράδειγμα η υποδοχή ενός παιδιού από το σχολείο, η συνάντηση δύο φίλων στο δρόμο ή τα ψώνια σε ένα σούπερ μάρκετ. Οι σημαδεμένες δράσεις είναι ουσιαστικά δράσεις τις οποίες μπορεί κανείς να επαναλάβει, να αναλάβει δηλαδή ως χαρακτηριστικές. Οι σημαδεμένες δράσεις χαρακτηρίζουν επειδή είναι επαναλήψιμες. Στη διαδικασία της κοινωνικής ζωής εφοδιάζεται κανείς με την ικανότητα, τέτοιες δράσεις και να τις εκτελεί και να τις αναγνωρίζει...»[16]. Η έμφυλη ταυτότητα είναι μια ταυτότητα που συγκροτείται με κοπιώδεις διαδικασίες μέσα στο χρόνο και που εγκαθιδρύεται μέσα από τυποποιημένη επανάληψη πράξεων. Επίσης το φύλο, κατά τη J. Butler, εγκαθιδρύεται μέσα από υφολογική τυποποίηση, αυτό που ονομάζει «στυλιζάρισμα» του σώματος, και πρέπει να το εννοήσουμε ως τον καθημερινό τρόπο με τον οποίο οι χειρονομίες, οι κινήσεις του σώματος και οι κάθε είδους παραστασιακές εκδηλώσεις κατασκευάζουν την ψευδαίσθηση ενός έμφυλου εαυτού[17].

Στο ¨Ζήτημα των Σεγκρίων» γίνονται εκτενείς αναφορές σε δράσεις τέτοιου τύπου, χαρακτηριστικές και επαναλήψιμες. Τα αγωνίσματα και τα αθλήματα των ανδρών, η φοίτηση σε κολέγια και η συμμετοχή στην παραγωγική διαδικασία των γυναικών θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι οι πιο ευδιάκριτες.

«... Με θέματα κοινής αντίληψης όπως η λειτουργία των μηχανών, η ύφανση των ρούχων, η μετάδοση της τηλεόρασης ασχολούνται οι γυναίκες. Συχνά με κορόιδευαν που ασχολιόμουν με γυναικεία πράγματα, όπως τα ονόμαζαν, και με παρότρυναν να μιλήσω όπως ταιριάζει σε έναν άνδρα. Οι άντρες συναγωνίζονται μεταξύ τους στα κοσμήματα καθώς και στη διακόσμηση και στη λαμπρότητα των στολών τους, σε βαθμό που κανείς θα τους θεωρούσε θηλυπρεπείς, αν δεν διέθεταν τόσο αντρισμό, δεν ήταν δυνατοί και έτοιμοι για κάθε παιχνίδι ή άθλημα, και δεν ήταν γεμάτοι περηφάνια και μια πολύ ευαίσθητη και φλογερή αίσθηση τιμής...».

prosegiseis as13

Σε παραπάνω απόσπασμα, φαίνεται όχι μόνο ο διαχωρισμός αυτών των δράσεων στο πλανήτη των Σεγκρίων, αλλά και η διαφορετική αντίληψη και ομαδοποίησή τους από παρατηρητή που προέρχεται από άλλο πλανήτη.

Μέσα από τις δράσεις με έμφυλο πρόσημο δεν συμμορφώνεται κανείς εκτελώντας δραστηριότητες σύμφωνα με την κοινωνικά αποδεκτή έμφυλη ταυτότητά του, ουσιαστικά ορίζεται και παρουσιάζεται ως αναγνωρίσιμο κοινωνικό υποκείμενο. Η συμπεριφορά λαμβάνεται ως τρόπος και η ταυτότητα ως κάτι που δείχνεται. Έτσι σειρά από δράσεις έχουν νοηματοδοτηθεί σύμφωνα με τη διάκριση άνδρας - γυναίκα, ή να το θέσουμε διαφορετικά, με τη διάκριση αυτού που είναι εντός, του κυρίαρχου, και του εκτός. Για παράδειγμα, σε μια γήινη κοινωνία, η καλλιέργεια των χωραφιών, η επιχείρηση, το κέρδος, η παραγωγή, φαίνονται ως ομόλογα της ανδρικής ταυτότητας, ενώ η αναπαραγωγή, η ανατροφή των παιδιών, η σπατάλη, οι οικιακές εργασίες, ως ομόλογα της γυναικείας. Αντίστοιχα, στο πλανήτη του κειμένου, η καλλιέργεια των χωραφιών, η επιχείρηση, η ανατροφή των παιδιών, οι οικιακές εργασίες, η μόρφωση ως ομόλογα της γυναικείας ταυτότητας, ενώ η αναπαραγωγή, ο αθλητισμός, η περιποίηση και η σπατάλη ως ομόλογα της ανδρικής. Πρέσβειρα του πλανήτη, περιγράφοντας τον πλανήτη της, αναφέρει:

«...Μου αρέσει ο λαός μου. Μου αρέσουν οι άγριοι, περήφανοι, πανέμορφοι άνδρες μας, και δεν θέλω να γίνουν σαν τις γυναίκες. Μου αρέσουν οι αξιόπιστες, ισχυρές, γενναιόδωρες γυναίκες μας, και δεν θέλω να γίνουν όπως οι άνδρες...».

iii) Σεξουαλικότητα - Αναπαραγωγή

prosegiseis as14

Ξεκινώντας από την Μποβουάρ, με την θεωρία της ότι η μητρότητα αποτελεί το πεδίο στο οποίο αναλώνεται η δοξασία της γυναικείας φύσης, συνεχίζοντας με την Rubin και το «μηχανισμό σμίλευσης της σεξουαλικότητας», ώστε να ενισχύεται η αναπαραγωγική οικογένεια και η ετεροφυλοφιλία, και συνεχίζοντας με την Butler που λαμβάνει την έννοια sex ως την κατηγορία υπό την αιγίδα της οποίας η ανατομία, η επιθυμία και η αναπαραγωγή ενοποιούνται συγκροτώντας μια ανδροκεντρική οικονομία και η οποία φυσικοποιεί την ετεροκανονικότητα, γίνεται αντιληπτή η σύνδεση της σεξουαλικότητας με την αναπαραγωγή στα πλαίσια της κοινωνίας. Η σεξουαλική συνεύρεση φαίνεται να έχει ένα καταναγκαστικό και καθορισμένο πρόσωπο. Αναπαράγεται μια σεξουαλικότητα δεσμευμένη από την αναπαραγωγή, αλλά και μια φυσικοποιημένη έννοια του φύλου για την οποία κεντρικό στοιχείο αποτελεί ο ρόλος που παίζει στην αναπαραγωγή. Η Butler αναφέρει ότι: Στο μέτρο που τα φυσικοποιημένα φύλα λειτουργούν για να εξασφαλίσουν την ετεροφυλόφιλη δυάδα ως ιερή δομή της σεξουαλικότητας, συνεχίζουν να σφραγίζουν τη συγγένεια, τη νομική και οικονομική τάξη – και τις πρακτικές εκείνες που οριοθετούν τι θα αναγνωρίζεται κοινωνικά ως πρόσωπο[18].

Είναι ίσως και αυτονόητο, με αίτιο, αφορμή και πρόφαση την γενετική ανισορροπία στον πλανήτη που περιγράφεται στο κείμενο (16 ενήλικες γυναίκες για 1 άνδρα) ότι η σεξουαλικότητα συνδέεται απολύτως με την αναπαραγωγή σε ορισμένες περιπτώσεις. Οι άνδρες έχουν προ πολλού χάσει την επιθυμία και τον έρωτα. Παρουσιάζονται ως «εργαλείο», ως τρόπος για να συνεχιστεί η αναπαραγωγή και επομένως η ανάπτυξη. Αντιθέτως στην κοινωνία των γυναικών, τα πρότυπα είναι διαφορετικά. Οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να ερωτευτούν, αλλά μονάχα με άλλες γυναίκες, καθώς δεν νοείται έρωτας μεταξύ ανδρός και γυναίκας. Όλος τους ο πολιτισμός φαίνεται να στηρίζεται σ’ αυτή την εμμονή για διαιώνιση του είδους τους και η κοινωνική ταυτότητα των υποκειμένων καθορίζεται άμεσα από αυτό. Φαίνεται επίσης η φυσικοποίηση της ετεροκανονικότητας όσον αφορά τον ανδρικό πληθυσμό. Στα αποσπάσματα που ακολουθούν διαφαίνεται αυτή η εμμονή και η αντίστοιχη δοξασία της ανδρικής φύσης όπως την περιγράφει η Μποβουάρ.

«... Θεωρούν πως η μάθηση είναι πολύ κακό πράγμα για έναν άνδρα καθώς αποδυναμώνει την αίσθηση τιμής του, πλαδαρεύει το σώμα και τον καθιστά σεξουαλικά ανίκανο...»

«...Του είπε πως είχε γεννηθεί για να υπηρετήσει τον λαό του και πως είχε μια μονάχα ευθύνη: να σπείρει παιδιά όταν θα ήταν αρκετά μεγάλος για κάτι τέτοιο. Είχε επίσης μία υποχρέωση: να είναι γενναίος και δυνατός, γενναιότερος και δυνατότερος από τους άλλους, έτσι ώστε οι γυναίκες να επιλέγουν αυτόν για να αποκτήσουν παιδιά μαζί του. Του είπε πως όφειλε να ζήσει στο κάστρο επειδή οι άνδρες δεν μπορούσαν να ζήσουν μαζί με τις γυναίκες...»

iv) Χώρος

prosegiseis as15

Ο χώρος αποτελεί αναγκαστικά αναπόσπαστο κομμάτι και προϊόν της διαδικασίας συγκρότησης ταυτοτήτων. Όχι μόνο υπάρχει μια παραλληλία μεταξύ του τρόπου σύλληψης του χώρου και του τρόπου σύλληψης των οντοτήτων/ταυτοτήτων (υποκειμένων), αλλά επίσης ο χώρος είναι εξαρχής αναπόσπαστο κομμάτι της συγκρότησής τους[19]. Δεν αποτελεί δηλαδή μονάχα τον καμβά πάνω στον οποίο αποτυπώνονται οι σχέσεις και οι κοινωνικές καταστάσεις. Δεν υπάρχει μόνο χώρος για χρήση, αλλά η ίδια η χρήση κυριολεκτικά «εκκρίνει», σχηματίζει και νοηματοδοτεί το χώρο της[20]. Ο χώρος και ο τόπος δεν εξαντλείται στην υλική του υπόσταση και τα γεωμετρικά του χαρακτηριστικά. Περιλαμβάνει και συνδιαμορφώνεται με, ένα ιδιαίτερο σύνολο, έναν αστερισμό κοινωνικών σχέσεων, που λειτουργούν και αλληλεπιδρούν σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία[21]. Ακόμη και σε ένα λογοτεχνικό έργο, η περιγραφή των τόπων, δεν δίνει μόνο ένα υπόβαθρο στη σκέψη ώστε να βοηθηθεί η φαντασία, αλλά επεξηγεί και διαμορφώνει τις κοινωνικές κατασκευές, και στην περίπτωσή μας τις έμφυλες σχέσεις. Ο τόπος επίσης είναι ανοιχτός σε αμφισβήτηση και σε πολλαπλές αναγνώσεις από άτομα και ομάδες με διαφορετικές προελεύσεις και εμπειρίες, και όχι οριοθετημένος, καθορισμένος και στατικός[22]. Στο διήγημα που αναλύεται, οι αναφορές στο χώρο έχουν εντοπιστεί και παρατίθενται παρακάτω.

Γυναίκες και παιδιά έως 11 ετών

 Ζουν σε μικρές κοινότητες γύρω από τα τείχη των κάστρων.

 Τα χωριά τους ανήκουν στους άρχοντες του κάστρου.

 Οι κοινότητές τους έχουν εργοστάσια, πανεπιστήμια, σχολεία, υπηρεσίες και αγροτική γη.

 Κατοικούν συνήθως πολλές μαζί στους Οίκους των Μητέρων. Κάποιες μένουν μόνες είτε από επιλογή, είτε διότι πέθανε η σύντροφός τους.

 Στα κολέγια φοιτούν και διδάσκουν μόνο γυναίκες. Ο χώρος του κολεγίου δημόσιος και κοινόχρηστος, αλλά σίγουρα υπάρχει κάποιο δωμάτιο για να απομονωθεί όποια θέλει.

Άνδρες από 11 ετών και άνω

 Ζουν έγκλειστοι σε κάστρα τα οποία περιέχουν μεγάλα πάρκα.

 Δεν ταξιδεύουν ποτέ εκτός αν έχουν μεγάλους αγώνες εκτός έδρας.

 Αφήνουν το Κάστρο μόνο για να πάνε στους γαμιστρώνες και ακόμη κι εκεί πηγαίνουν με κλειστό αμάξι και επιστρέφουν με το πρώτο φως της μέρας.

 Αρχικά κοιμούνται στον κοιτώνα των Νεοφερμένων και έπειτα σε άλλους κοιτώνες μαζί με άλλους άνδρες.

 Οι κοιτώνες περιγράφονται ως «αυστηροί και εσκεμμένα δημόσιοι, λαμπερά φωτισμένοι κοιτώνες με 40 κρεβάτια».

 Η « Τάξη των αγοριών» είναι για αγόρια ηλικίας 9 έως 11 ετών και λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στους οίκους των μητέρων και το Κάστρο, προετοιμάζουν δηλαδή τα αγόρια για την Αποκοπή.

 Μετά το Νόμο της ανοικτής πύλης: Οι άνδρες δεν είχαν θέση στο δρόμο.

Επίλογος

prosegiseis as16

Στο «Ζήτημα των Σεγκρίων» ο χώρος είναι διακριτός και κατακερματισμένος. Το ανδρικό φύλο λάμπει «δια της απουσίας του»[23], ακόμη κι όταν τους δίνεται η δυνατότητα να εγκαταλείψουν τα κάστρα και να μείνουν στις κοινότητες. Όλη η δομή της κοινωνίας τους στηρίζει και διατηρεί τον περίεργο διαχωρισμό τους. Ένας από τους επαναστάτες στο κάστρο αναφερόμενος στις μητέρες έγραψε τα εξής:

«... Πώς ήταν δυνατόν να μας εγκαταλείψουν; – ήταν η κραυγή που θα έπρεπε να είχε βγάλει κάθε Σέγκριο αγόρι μέσα από την καρδιά του. Πώς μπόρεσε να με παρατήσει εδώ μέσα; Δεν ήξερε πώς είναι η ζωή εδώ; Κι αν δεν ήξερε, γιατί δεν το ήξερε; Μήπως δεν ήθελε να μάθει;..»

«...Ασφαλώς και δεν θέλουν να ξέρουν πώς ζούμε. Γιατί δεν έρχονται ποτέ στα κάστρα; Ναι, ασφαλώς τις κρατάμε εμείς έξω, αλλά νομίζεις πως θα μπορούσαμε να το κάνουμε αν εκείνες ήθελαν πραγματικά να μπουν; Αγόρι μου, συνωμοτούμε μαζί τους κι αυτές μαζί μας για να διατηρήσουμε το μεγάλο θεμέλιο της άγνοιας και του ψέματος πάνω στο οποίο στηρίζεται ο πολιτισμός μας....»

Σύμφωνα με την Wittig η βάση της κοινωνίας ή η αρχή της κοινωνίας είναι η ετεροφυλοφιλία. Η μητριαρχία δεν είναι λιγότερο ετεροφυλοφιλική από την πατριαρχία: το μόνο που αλλάζει είναι το φύλο του καταπιεστή[24]. Ακόμη και σε επιστημονικής φαντασίας ιστορία, αυτή η φράση φαίνεται να αντανακλά απολύτως την πραγματικότητα. Στον πλανήτη των Σεγκρίων το «Ζήτημα» είναι η αναπαραγωγή, και η διασφάλισή της έρχεται μέσα από την επιβεβλημένη ετεροφυλοφιλία. Απλώς διαφορετική από αυτή που αντιλαμβανόμαστε στις δικές μας κοινωνίες και επιλεγμένη, χωρίς δηλαδή να αφορά το σύνολο του πληθυσμού.

Σαν επίλογο της παρούσας μεταπτυχιακής εργασίας παρατίθενται αποσπάσματα των Butler και Le Guin καθώς αποτελούσαν κύριες βιβλιογραφικές πηγές, αλλά και επειδή αφήνουν μια υπόσχεση ανατροπής της αντίληψης της έμφυλης ταυτότητας, αλλά και των εξουσιαστικών σχέσεων που αυτές επιβάλουν.

Κλείνοντας το άρθρο της «Παραστασιακές επιτελέσεις και συγκρότηση του φύλου», η J. Butler τονίζει ότι: Το φύλο είναι αυτό που φοράμε, μονίμως, εξαναγκαστικά, καθημερινά και αδιάκοπα, με άγχος και με ευχαρίστηση. Αν κάνουμε το λάθος να θεωρήσουμε ότι αυτή η συνεχής πράξη αποτελεί φυσικό δεδομένο, αποποιούμαστε τη δύναμή μας να διευρύνουμε σωματικά το πολιτισμικό πεδίο μέσα από κάθε είδους ανατρεπτικές παραστασιακές επιτελέσεις[25].

Με τη σειρά της η Λε Γκουέν έχει πει σε συνέντευξή της τα εξής: Σκοπός μου είναι πάντα να ανατρέπω και να δημιουργώ μεταφορές για το μέλλον όπου κάθε υπόθεση-παραδοχή μπορεί να εξεταστεί και κάθε κανόνας να ξαναγραφτεί. Συμπεριλαμβανομένων των κανόνων τού ποιος είναι στη κορυφή, και τι σημαίνει φύλο, και ποιος θα είναι ελεύθερος[26].

Σημειώσεις

[13] Αθανασίου Α., (2007), σ.208

[14] Αθανασίου Α., (2007), σ.204

[15] Πρόκειται για επανάσταση στο Κάστρο Ρακέντρ, του οποίου ο άρχοντας ήταν εξαιρετικά αυστηρός. Η Ανταρσία ξεκίνησε με αφορμή την εκτέλεση ενός κατοίκου του κάστρου. Δύο μήνες μετά την Ανταρσία, το Παγκόσμιο Συμβούλιο έθεσε σε εφαρμογή το Νόμο της Ανοιχτής Πύλης Βλ. Le Guin U., (2007), σ. 95-98

[16] Σταυρίδης Σ., (2011), Μετέωροι χώροι της ετερότητας, κεφ. IV) Μετέωροι χώροι της εμπειρίας, 1) Οι έμφυλες ταυτότητες και τα δρώμενα της κατοίκησης, Αθήνα, σελ. 199

[17] Butler J., (2006) Παραστασιακές επιτελέσεις και συγκρότηση του φύλου: Δοκίμιο πάνω στη φαινομενολογία και τη φεμινιστική θεωρία, μτφ. Μηλιώρη Μ., στο Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική, (επιμ.) Αθ. Αθανασίου, και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο 4. Διαπράττοντας το φύλο: Υλικότητα και επιτέλεση, Αθήνα, σ. 382

[18] Butler J., (1997), Ο Μαρξισμός και το απλώς πολιτισμικό, σ. 139

[19] Massey D., (2001) , Φιλοσοφία και πολιτικές της χωρικότητας, Αθήνα σ. 14

[20] Σταυρίδης Στ., 2010, σ. 201

[21] Lefebvre Η., (1974), La production de l’espace, Paris από Βαίου Ντ., (2009), Ταυτότητες/ετερότητες γυναικών στην πόλη, στο Μετατοπίσεις – Φύλο, Διαφορά και αστικός χώρος, (επιμ.) Λαδά Σ., Αθήνα

[22] Λαδά Σ., (2009) σ. 144

[23] Κράλη Ε., Λυκογιάννη Ρ., (2001), Φύλο και χώρος, (συμβ.) Βαίου Ντ., Αθήνα, σ. 3

[24] Wittig Μ., (2006), Δεν γεννιέσαι γυναίκα, στο Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική, (επιμ.) Αθανασίου Α., κεφ. 4. Διαπράττοντας το φύλο: υλικότητα και επιτέλεση, Αθήνα, 2006, σ. 410

[25] Butler J., (2006), σ. 405, στο Αθανασίου Α., (2006)

[26] “My aim is always to subvert, creating metaphors for the future, where any assumption can be tested and any rule rewritten. Including the rules of who’s on top, and what gender means and who gets to be free.”, White J., (1994), Coming back from the silence an interview with U. Le Guin, Conversations about Nature and Creativity

Βιβλιογραφία

Αθανασίου A. (επιμ.), (2006), Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική, Νήσος, Αθήνα

Αθανασίου A., (2007), Ζωή στο όριο- Δοκίμια για το σώμα, το φύλο και τη βιοπολιτική, Εκκρεμές, Αθήνα

Butler J., (1999 [1990]), Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity, Routledge, New York

Butler J., (2005 [1997]), Ο Μαρξισμός και το απλώς πολιτισμικό, μτφ. Γαβριηλίδης Α., Θέσεις, τ. 93, σ. 121-140

Κράλη Ε., Λυκογιάννη Ρ., (2001), Φύλο και χώρος, συμβ. Βαίου Ντ., Μελέτη επισκόπησης για το Κ.Ε.Θ.Ι, Αθήνα

Λαδά Σ., (2009), Μετατοπίσεις – Φύλο, Διαφορά και αστικός χώρος, futurα, Αθήνα

Le Guin U.K., (2007), Τα γενέθλια του κόσμου, Parsec, Αθήνα

Massey D., (2001), Φιλοσοφία και πολιτικές της χωρικότητας, Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και Παπασωτηρίου, Αθήνα

Σταυρίδης Σ., (2011), Μετέωροι χώροι της ετερότητας, Αλεξάνδρεια, Αθήνα

Ιστότοποι

https://en.wikipedia.org/

https://el.wikipedia.org/

http://www.ebooks.gr/

http://www.swarthmore.edu/

http://www.ursulakleguin.com/

https://www.thoughtco.com/

Πηγή: http://www.arch.ntua.gr/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ