Menu
18 / 11 / 2018 - 05:29 am
A Site By Your Side
A+ A A-

karag 42

Θάνος Καραγκούνης

'Και έτσι θα ξεριζώσουν την τρέλα από τα χωράφια της φανταστικής ελευθερίας [...] Αλλά σε λιγότερο από μισόν αιώνα βρέθηκε αποκλεισμένη και αλυσοδεμένη μες στο φρούριο της εγκάθειρξης, κομμάτι αναπόσπαστο της Λογικής και των κανόνων της ηθικής, χαμένη στα μονότονα σκοτάδια τους'

(Φουκώ, χχ. 63)

Όταν η τρέλα γίνεται πειθαρχία, αλλάζει και ο χώρος. Νέα κρίση του λόγου, νέος χώρος. Από την τρέλα στην πειθαρχία. Από το χώρο εξωτερικότητα, στο χώρο κατασκευή. Πόσο διαφορετικές χωρικότητες είναι όμως αυτές; Και αν όντως είναι διαφορετικές, όπως τις εξιστορεί ο Φουκώ, όπως τις βλέπει και τις αφηγείται, πόσο συμφωνεί ο Φουκώ της Επιτήρησης με τον εαυτό του, όχι μόνο όταν τον διαβάσουμε στις σελίδες της Ιστορίας της Τρέλας, αλλά ακόμη και με τον Φουκώ της Επιτήρησης για το νόημα της σχέσης μεταξύ χώρου, τρέλας και πειθαρχίας;

Και εδώ μια σειρά ερωτημάτων. Είναι ο χώρος κατασκευή όντως κατασκευή; Είναι τόσο διαφορετική η πειθαρχία από το βασανιστήριο με αναφορά στην διάκριση τόπου και χώρου, τόπου εξωτερικού/μίασμα(όπως στο βασανιστήριο) αλλά και θέαμα και χώρου κατασκευή (όπως στην πειθαρχία) που διαχέεται σε όλο το κοινωνικό σώμα και άρα πέραν από την φυλακή και το πανοπτικό που είναι φυσικογεωγραφικά, περιορισμένοι χώροι, τοπολογικά και πολεοδομικά εντοπισμένοι και τοπικά προσδιορισμένοι; Και εν τέλει, τι εννοούμε όταν λέμε κατασκευή;

karag 43Και πάνω από όλα, η εγκάθειρξη (η εξωτερικότητα του χώρου), είναι τελικά αιτία ή αποτέλεσμα της τρέλας;

Για τον Φουκώ, που παλινωδεί,

'Την εμπειρία αυτή θα ήταν ανόητο να την ερμηνέψουμε σαν αποτέλεσμα της εγκάθειρξης, αφού ακριβώς η εγκάθειρξη με τον ιδιόρρυθμο χαρακτήρα της, έρχεται να επισημάνει ότι η εμπειρία αυτή είχε αρχίσει ήδη να διαμορφώνεται'

(Φουκώ, χχ. 81)

['η εμπειρία αυτή είχε αρχίσει ήδη να διαμορφώνεται' ]. Η εμπειρία της τρέλας έχει, συνεπώς, συντελεστεί αλλού. Εκτοπισμένη, μετατοπισμένη, παγιδευμένη (νοσοκομείο κτλ.). Εν τούτοις δεν εγκαλείται η εγκάθειρξη, ούτε κατηγορείται αιτιοκρατικά και ποτέ δεν λαμβάνεται ως γενεσιουργό αίτιο της ιστορίας, της κατασκευής και δημιουργίας της τρέλας. Διαφορετικά ειπωμένο: Η τρέλα, παράγεται σε άλλο χώρο, άλλη στιγμή, και εξ αφορμής άλλων γεγονότων και δεδομένων. Αλλού,αλλοτοπικά, ετεροτοπικά, πραγματοποιείται η διαχώριση τρέλας και λογικής. (Η διαχώριση που μπορεί να εκληφθεί ως spacing υπό την έννοια που της προσδίδει ο Ντεριντά ως κειμενική γραφή και διαφορά). Σταδιακά το νόημα της παλινωδίας θα γίνεται ολοένα και πιο εμφανές∙ η πίεσή της πιο έντονη. Εν τέλει, ρωτούμε, εφόσον αυτό διακυβεύεται σε κάθε βήμα και κάθε γραφή του Φουκώ: σε ποιο χώρο έχει αρχίσει να διαμορφώνεται η τρέλα;

Ο Φουκώ στριφογυρίζει, σε όλη τη μελέτη του, κοιτάζοντας την ερώτηση. Εν τούτοις δεντην βλέπει.

Στο Επιτήρηση και Τιμωρία, διανύουμε όλα τα στάδια κατά τα οποία ο εμφανής, θεαματικός χώρος του βασανιστηρίου, χώρος ανοιχτός, χώρος θέαμα, χώρος αντικείμενο, χώρος καθρέπτης, μετατρέπεται σε ένα πειθαρχικό χώρο που δια των τεχνικών της παρακολούθησης, μέτρησης, μελέτης, οργάνωσης και διάχυσης, επιτίθεται, διαβάλλει, κατατεμαχίζει και εισβάλλει στο κοινωνικό σώμα. Από τους αλαλάζοντες θεατές (του Φουκώ συμπεριλαμβανομένου) του βασανιστηρίου, που βλέπουν στο θεαματικό χώρο του εγκληματία μια εξωτερικότητα που δεν τους βλάπτει, το μπούμερανγκ της πειθαρχίας επιστρέφει πάνω τους κατακερματίζοντας, στοιχίζοντας και εκθέτοντάς τους.

karag 44

Στη μία περίπτωση, αυτή του βασανιστηρίου, τιμωρείται με παταγώδη και εντυπωσιακό τρόπο η παρανομία και το έγκλημα, δοξάζοντας και τιμώντας ταυτόχρονα την δύναμη της εξουσίας, που λειτουργεί κατά περιόδους, σπασμωδικά και σε πεπερασμένο χρόνο, με το τέλος του οποίου, άρχοντες και αρχόμενοι επιστρέφουν στην ομαλότητα και κανονικότητα της ζωή τους, τους καθημερινούς, σχετικά αυτόνομους, αυτοδιαχειριζόμενους και καλά προφυλαγμένους προσωπικούς χώρους ανεκτικότητας της κοινότητας και της οικογένειας.

Με την εμφάνιση της πειθαρχίας, ο κοινωνικός χώρος της τιμώρησης, δεν περιορίζεται στο εξαιρετικό, κατ' εξαίρεση και σπασμωδικά εφαρμοσμένο βασανιστήριο, το οποίο ανήκει σε ένα περιθωριακό κοινωνικό χώρο, υλοποιείται από απόσταση και αδιαφορεί για κοινωνικό σώμα. Η πειθαρχία δεν λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο. Εισβάλλει πλέον σε αυτούς τους ανεκτικούς χώρους. Επιδρά σαρωτικά, ολοκληρωτικά και προληπτικά. Δεν αρκεί να μην εγκληματείς. Ούτε να να μη σε πιάσουν (παρόλο που και αυτό έχει μια δεδομένη αξία). Προϋποθέτει ότι δεν το σκέφτεσαι καν. Αυτό τουλάχιστον λέει ο Φουκώ.

Το παρόν είναι απόσπασμα του δοκίμιου:

Η έννοια του χώρου στη Δυτική Φιλοσοφία

Καντ, Φουκώ, Ντεριντά

από τον απόλυτο χώρο, στο χώρο-κατασκευή και από εκεί στο χώρο

-υλοποίηση αμφισημίες, παλινωδίες και προοπτικές

Αθήνα, 2013

ebook- www.24grammata.gr
Σειρά : εν καινώ
Αθήνα, 2013
Αριθμός σειράς: 43
ISBN: 978-960-93-5019-8

Σελ: 105 - 109

Πηγή: http://www.24grammata.com/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ